مكان و منزلت امام جعفر صادق عليه السلام در مكتب جعفري
مكان و منزلت امام جعفر صادق عليه السلام در مكتب جعفري
6تا زمان امام صادق علیه‌السلام فقه عامّۀ مردم ، فقه عامّه بود
پس از رحلت رسول اللَه صلّی‌اللَه‌علیه‌وآله‌وسلّم که خلافت بر محوری دیگر رفت و امیرالمؤمنین علیه‌السلام را کنار زدند و خودشان در مَسند خلافت نشستند، چون غیر از ظاهر احکام چیزی نمی‌دانستند و از امامت و خلافت جز عنوان ریاست و تقدّم ظاهری و فرماندهی چیزی را ادراک نمی‌نمودند، لاجرم دین به صورت قوانین و اصول ظاهریه از آنِ ایشان گردید، و اکثریت هم طبق قاعدۀ: «النَّاسُ عَلَی دِینِ مُلُوکهِمْ» از آن منهج پیروی کردند؛ و به صورت اصول و اُسُس ظاهریه و باطنیه از آنِ امیرالمؤمنین علیه‌السلام شد. و پیروان آن حضرت که شیعۀ علی محسوب می‌گشتند همچون سلمان فارسی و ابوذر غفاری و عمّار یاسر و مقداد بن اسود و حذیفة بن یمان و غیرهم از پیروان و شیعیان وی بودند، و در احکام و تفسیر و قرآن و مشورت در مهامّ امور به رأی او رفتار می‌کردند، و حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام هم برای حفظ کیان اسلام از حقّ خویشتن گذشتند، ولی به گروه مخالف ارائۀ طریق می‌کردند، و در مشکلات علمی و فقهی به دادشان می‌رسیدند، و برای درهم نشکستن صفوف مسلمین به‌نمازشان حضور می‌یافتند و خلاصۀ امر در جمیع امور هوایشان را از پشت سر داشتند.
حجّ و جهاد و صلوة و زکوة و سایر امور طبق امر خلیفۀ ناحق صورت می‌گرفت، و اوامر از ناحیۀ او صادر می‌گشت و رأی نهایی و فتوا از آن او بود. آنها نیز عالم به جمیع مسائل و خصوصیات آن نبودند، و چه بسیار اشتباه و خطا از آنها ظاهر می‌گردید، و چه بسیار در موضوعات مختلفه‌ای امر را طبق پسند خود تغییر می‌دادند و خلاف عمل به ظاهر قرآن را منکر نمی‌شمردند، و خلاف سنَّت پیامبر رفتار می‌کردند و صریحاً عَلَی رُووسِ الاشَهاد اجتهاد در برابر نصّ می‌نمودند. و این خلاف‌ها را به عنوان رأی خلیفه و امام بر امَّت تثبیت می‌کردند و باقی می‌گذاردند. و لهذا دیده می‌شد: رأی خلیفه به جای آیۀ قرآن نشسته و به جای دستورالعمل و وصیت و سنَّت و منهاج پیغمبر قرار گرفته است. جمیع مردم عمل به قرآن را در این موارد ترک، و عمل به دستورات رسول اکرم را نادیده می‌گرفتند، و طبق امریۀ صادره و فرمان مَقْضِی از مقام خلافت (خلافت جائرۀ جابرۀ غاصبۀ مَنْ درآوردی) عمل می‌کردند.