تحلیل معنای خیر و شر به بیانی روان و شیوا

ولى در آیات قرآن دو مورد به چشم مى‌خورد که حضرت رسول أکرم صلّى  اللَه علیه وآله وسلّم در مقابل نبوّت و زحمات رسالت مزد و اجر از امّت خود خواسته‌اند. باید در این دو مورد با دقّت مطالعه نمود و حقیقت را دریافت.

اوّل: درسورۀ فرقان: قُلْ مَآ أَسَلُكمْ عَلَيهِ مِنْ أَجْرٍ إِلَّا مَن شَآءَ أن يتَّخِذَ إِلَى‌ رَبِّهِ سَبِيلًا. ¹ «بگو اى پیغمبر من از شما مزدى طلب نمى‌کنم؛ مزد من همان راهیست که مردم بسوى خداى خود بجویند و آن طریقى است که بسوى‌ پروردگار خود پیدا کنند.»

دوّم: در سورۀ شورى: قُل لَآأَسَلُكمْ عَلَيهِ أجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِى الْقُرْبَى. «بگو اى پیغمبر من از شما مزدى نمى‌خواهم مگر آنکه با نزدیکان من محبّت و مودّت بنمائید.»

با دقّت و توجّه در این دو آیۀ مبارکه أوّلًا استفاده مى‌شود که در حقیقت این دو مسئله ای که مورد استثناء قرار گرفته ‌اند، دو حقیقت جداگانه نداشته و در واقع دو استثناء بر عموم قُل لَآأَسَلُكمْ عَلَيهِ أجْرًا و قُلْ مَآ أَسَلُكمْ عَلَيهِ مِنْ أَجْرٍ وارد نشده است؛ بلکه حقیقت این دو مستثنى یک چیز بیش نبوده ولى داراى دو عنوان و معرّف بوده است. در آیۀ اوّل راه پیدا نمودن بسوى خدا استثناء شده و در آیۀ دوّم مودّت ذوى القربى. این دو عنوان داراى یک حقیقت واحده هستند؛ راه خدا همان موّدت ذوى القربى است و مودّت به ذوى القربى همان راهى است که بنده براى وصول به مقام توحید اتّخاذ می کند.

و نتیجه بعد ازضمّ این دو آیه به یکدیگر چنین مى‌شود که: اى پیغمبر بگو من از شما هیچ مزدى طلب نمى‌کنم مگر آنکه شما با مودّت به نزدیکان من راهى بسوى خداى خود اتّخاذ کنید.

مودّت ذوى القربى یگانه راه بسوى خداست و تنها راه بسوى خدا مودّت به ذوى القربى است و بس!

بنابراین با ملاحظۀ انحصار این دو استثناء از عموم آیه، و ملاحظۀ اتّحاد این دو معنى، نتیجه چنین مى‌شود که: مودّت ذوى القربى یگانه راه بسوى خداست و تنها راه بسوى خدا مودّت به ذوى القربى است و بس! یعنى هر مسلمانى که بخواهد مزد پیغمبر خود را داده باشد حتماً باید در راه وصول به مقام توحید و اتّصاف به صفات حضرت حقّ جلّ‌وعلا در تکاپو باشد و وصول بدین مقام و اتّصاف بدین صفات فقط و فقط در سایۀ مودّت به ذوى القربى‌حاصل خواهد شد.