تعيين وقت ظهور وارد نمودن افراد است در عالم وهم و خيال

در علم حضرت حقّ هيچگونه تغيّر و تحوّلي راه ندارد

توجّه به اين نكته بسيار حياتي است كه مراتب حقائق اشياء در سلسلۀ علل وجودي آنها متفاوت است. حقيقت وجود در مقام ظهور و بروز بواسطۀ اسم «مريد» در سلسلۀ عِلل فاعلي و صوري خود تشخّص و تعيّن پيدا مي‌كند، و به هر مرتبه از مراتب ظهور مي‌رسد آن مرتبه حكم علّت فاعلي براي مرتبه و مرحلۀ بعد مي‌شود، تا اينكه به مرتبه شهادت و تعيّن مادّي بمنصّه ظهور برسد و وجود عيني خارجي در عالم مادّه و صورت پيدا نمايد. اين از نقطه نظر تطوّر و تحوّل وجود بالصّرافه و بسيط در عالم اعيان و تشخّصات خارجي است.

و امّا از نقطه نظر علم حضرت حقّ ‌به اين تطوّرات و تحوّلات و اشراف حضوري ذات حضرت پروردگار بر آثار و لوازم و ضلال مترشّحه و متنازله از مرتبه ذات بايد اذعان نمود: در آنجا هيچ تغيير و تحوّلي راه ندارد، و حقيقت علميّه پروردگار نسبت به جميع اين تحوّلات و تغيّرات خود هيچگاه تغيير وتبديل برنمي‌دارد و صورت علميّه‌اي جاي خود را به صورت علميّۀ ديگر نمي‌دهد و صورت اولي از صفحه علم ربوبي محو نمي‌گردد. بلكه تمام صور در مرتبه عينيّت حقيقيّه خودشان كه همان مرتبۀ علّيّت وجود خارجي در عالم اعيان و شهادت است، و يا در مرتبۀ مُبدعات و امور مجرّده و عقلاني و نوراني است به يك منوال و به يك درجه و به يك مرتبه حضور و ثبوت ازلي دارد و هيچگونه تحوّلي و تغييري در آنها راه ندارد، و در آيات قرآن از آن به امّ الكتاب تعبير شده است، چنانچه در آيه شريفه وارد است: ﴿يَمْحُوا اللَه ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ﴾¹

«او هر چه را كه بخواهد محو و نابود مي‌كند و هر چه كه اراده‌اش تعلّق گيرد وجود مي‌بخشد و پيش اوست اصل و حقيقت كتاب.»

و يا در آيه ديگر مي‌فرمايد: ﴿وَ إِنَّهُ في‌ أُمِّ الْكِتابِ لَدَيْنا لَعَلِيٌّ حَكيمٌ﴾²