چرا صراط مستقيم تأويل و تفسير به أميرالمؤمنين عليه السّلام شده است

و در هر كس از نفس او راهى است باطنى كه تمام اعمالى كه در ظاهر انجام مى‌دهد طبق نقشه باطنى اوست؛ آن راه باطنى صراط است. و این صراط در صورتى مستقیم است كه راهرو را با أقصر فاصله و كوتاه‌تر زمان به بهشت و رضوان و لقاى خدا برساند. و این همان راه خدا و معرفت است كه هر امام مبین آن است؛ بلكه نفس خودِ امام صراط است براى تابعین، تا پیروان از راه نفس او همان راهى را روند كه خود رفته است. و چون نفس امام نزدیكترین راه به سوى خداست پس امام صراط مستقیم است كه حقّاً از مو باریكتر و از شمشیر برّنده‌تر است.

 صراط ظهور راهى است كه انسان در دنیا دارد

ایشان با تاکید بر این مطلب که «البتّه صراط در روز قیامت ظهورى است از همین راهى را كه انسان در دنیا دارد، چون حقیقت دنیا جهنّم است، و صراط جهنّم راهى است كه انسان در دنیا به سوى خدا دارد»، می آورد: بعضى براى عبور از این صراط مى‌لنگند و به جهنّم مى‌افتند، و این آن كسانى هستند كه در شهوات منغمر شده و در مادّیات و لذائذ دنیه غوطه خورده‌اند؛ و بعضى مانند برق خاطف از جهنّم عبور مى‌كنند: ﴿وَ إِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وارِدُها كانَ عَلى رَبِّكَ حَتْماً مَقْضِيا* ثُمَّ نُنَجِّى الَّذينَ اتَّقَوْا وَ نَذَرُ الظَّالِمينَ فيها جِثِيا﴾. [هیچ یك از شما نیست مگر آنكه وارد جهنّم خواهد شد، و این حكم قطعى است كه خداوند بر عهده خود گرفته و از قضاى حتمى خود گذرانیده است. و سپس ما افراد پرهیزكار را نجات مى‌دهیم، و مى‌گذاریم كه ستمگران در آن جهنّم به رو در افتاده و به زانو درآمده بمانند.]

عبد اللَه بن مسعود از رسول خدا نقل مى‌كند كه فرمودند: تمامى انسان ها در روز قیامت وارد بر آتش خواهند شد و هر شخص به میزان اعمالى كه در دنیا انجام داده از آن عبور خواهد كرد. دسته اوّل مانند برق از آن مى‌گذرند. دسته دوّم مانند باد آن را درمى‌نوردند، و بعضى مانند اسب دونده و برخى چون سواره و گروهى چون انسان دونده و بعضى مانند پیاده.