امر به معروف و نهی از منکر و شرائط آن

قال اللَه تعالى: ﴿أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَكمْ﴾¹؛

چنانکه خداوند عالم در مقام تعبير و سرزنش اين جماعت مى‌فرمايد: آيا امر مى‌کنيد شما مردم را به نيکوئى و خود فراموش مى‌کنيد...!؟

وَ يُقَالُ لَهُ یا خَائِنُ أَ تُطَالِبُ خَلْقِي بِمَا خُنْتَ بِهِ نَفْسَک وَ أَرْخَيْتَ عَنْهُ عِنَانَک‌؛

و مى‌گويد جناب احديّت، به اين واعظان غير متّعظ که: اى خائنان بدکار، و اى خيانتکاران ضايع روزگار، آيا طلب مى‌کنيد از بندگان من آن چه به خود کرده‌ايد.

يعنى: چنانکه خيانت به نفس خود کرده‌ايد و فريب خود داده‌ايد، مى‌خواهيد که فريب ايشان نيز بدهيد و از براى تحصيل مآرب و حاجات خود، ارخاى عنان به ايشان مى‌کنيد و مى‌خواهيد که ايشان را از راه ببريد!؟

رُوِی أَنَّ ثَعْلَبَةَ الْخُشَنِی سَأَلَ رَسُولَ اللَه عَنْ هَذِهِ الْآیةِ: ﴿يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيكمْ أَنْفُسَكمْ لا يضُرُّكمْ من ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيتُمْ﴾²

روايت است که أبو ثعلبه روزى از حضرت پيغمبر صلّى اللَه عليه و آله، از معنى آيه پرسيد.

فَقَالَ صلّى اللَه عليه و آله: وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَ انْهَ عَنِ الْمُنْکرِ وَ اصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَک حَتَّى إِذَا رَأَيْتَ شُحّاً مُطَاعاً وَ هَوًى مُتَّبَعاً وَ إِعْجَابَ کلِّ ذِي رَأْيٍ بِرَأْيِهِ فَعَلَيْک بِنَفْسِک وَ دَعْ أَمْرَ الْعَامَّةِ؛

حضرت در جواب سائل فرمود که: امر کن و ترغيب نما مردمان را به واجبات و مستحبّات، و منع کن و بازدار بدکاران را از محرّمات و منهيّات، و صبر کن بر مکاره و مصائب، هر چه به تو رسد، و هرگز خود را از اين شغل امر معروف و نهى منکر فارغ مدار، مگر وقتى که بيابى مردمان را حريص بر دنيا و مطيع نفس امّاره، و به رأى و اعتقاد خود، مستقلّ باشند و گوش به سخن علما نکنند، و وعظ و نصيحت در ايشان اثر نکند، پس در اين وقت بر تو است که دست از امر معروف و نهى از منکر، کشيده دارى و ملازم اصلاح نفس خود باشى.