مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم می‌گردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نی‌نامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راه‌های انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیه‌السلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتی‌ها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحه‌های الهی بر سالکان. - هدایت‌نیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مثنوی معنوی - دفتر اول
227جز ز یک رو نیست پیوسته به کُلّ *** ور نه خود باطل بُدی بَعثِ رُسُل1 چون رسولان از پیِ پیوستنَند *** پس چه پیوندَندِشان چون یک تنَند؟! این سخن پایان ندارد ای غلام *** ز‌آنکه جَرّی سخت دارد این کلام سپردنِ عرب هدیۀ خود را به غلامانِ خلیفه
🔹 شرح کن حالِ عرب ای با نِظام *** روزْ بی‌گه شد، حکایت کن تمام 🔹 با نَقیبانْ حالِ خود را آن عرب *** چون بگفت او، دید هنگامِ طلب آن سبوی آب را در پیش داشت *** تخمِ خدمت را در آن حضرت بکاشت گفت: «این هدیه بِدان سلطان بَرید *** سائلِ شَه را ز حاجت وا خرید آبِ شیرین و سبوی سبز و نو *** ز‌آبِ بارانی که جمع آمد به گو»2 خنده می‌آمد نَقیبان را از آن *** لیک پَذرُفتند آن را همچو جان ز‌آنکه لطفِ شاهِ خوبِ با‌خبر *** کرده بود اندر همه اَرکانْ اثر ----------
خویِ شاهان در رعیّت جا کُند *** چرخِ أخضَرْ خاک را خَضرا کند شَه چو حوضی دان، حَشَم چون لوله‌ها *** آب از لوله رَود در گوله‌ها چون‌که آبِ جمله از حوضی‌ست پاک *** هر یکی آبی دهد خوشْ ذوقناک وَر در آن حوضْ آبِ شور است و پلید *** هر یکی لوله همان آرَد پدید ز‌آنکه پیوسته‌ست هر لوله به حوض *** خوض کن در معنیِ این حرف، خوض لطفِ شاهنشاهِ جانِ بی‌وطن *** چون اثر کرده‌ست اندر کُلِّ تن؟! لطفِ عقلِ خوش‌نهادِ خوش‌نسب *** چون همه تن را درآرَد در ادب؟! عشقِ شَنگِ بی‌قرارِ بی‌سکون *** چون درآرَد کُلِّ تن را در جُنون؟! لطفِ آبِ بَحر کاو چون کوثر است *** سنگ‌ریزه‌ش جمله دُرّ و گوهر است هر هنر کُاستا بِدان معروف شد *** جانِ شاگردش بِدان موصوف شد پیشِ استادِ اُصولی هم اُصول *** خوانَد آن شاگردِ چُستِ با حُصول پیشِ استادِ فقیهْ آن فقه‌خوان *** فقه خوانَد، نی اُصول و نی بیان - تصحیح شده بر اساس نسخۀ قونیه. میرخانی: جزوْ یک‌رو نیست... .
- گو: گودال.