مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم می‌گردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نی‌نامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راه‌های انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیه‌السلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتی‌ها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحه‌های الهی بر سالکان. - هدایت‌نیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مثنوی معنوی - دفتر اول
229قبول‌کردنِ خلیفه هدیه را و عطا فرمودن، با کمالِ بی‌نیازی از آن هدیه
چون خلیفه دید و احوالش رسید *** آن سَبو را پُر ز زر کرد و مَزید داد بخشش‌ها و خلعت‌های خاص *** آن عرب را کرد از فاقه خَلاص 🔹 پس نَقیبی را بفرمود آن قُباد *** آن جهانِ بخشش و آن بَحرِ داد: «کاین سَبو پُر زر به دستِ او دهید *** چون‌که وا گردد، سوی دِجلَه‌ش بَرید از رهِ خشک آمده‌ست و آن سفر *** از رهِ دجلَه‌ش بوَد نزدیک‌تر 🔹 چون به کشتی در‌نشیند، رنجِ راه *** خود فراموشش شود آن جایگاه» 🔹 همچنان کردند و دادندَش سَبو *** پُر زر و بردند تا دجله دو تو1 چون به کشتی در‌نشست و دجله دید *** سجده می‌کرد از حیا و می‌خَمید: «کای عجب لطفْ آن شَهِ وَهّاب را *** وین عجب‌تر کاو سِتَد آن آب را! چون پذیرفت از من آن دریای جود *** آن‌چنان جنسِ دَغَل را زود زود؟!» ----------
کُلّ عالم را سَبو دان ای پسر *** کآن بوَد از لطف و خوبی تا به سر قطره‌ای از دجلۀ خوبیِّ اوست *** کآن نمی‌گنجد ز پُرّی زیرِ پوست گنجِ مخفی بُد، ز پُرّی چاک کرد *** خاک را تابان‌تر از اَفلاک کرد گنجِ مخفی بُد، ز پُرّی جوش کرد *** خاک را سلطانِ اَطلس‌پوش کرد ور بدیدی قطره از دجله‌یْ خدا *** آن سَبو را او فَنا کردی فَنا و‌آن که دیدندش، همیشه بی‌خودند *** بی‌خودانه بر سَبو سنگی زدند ای ز غیرت بر سَبو سنگی زده *** و‌آن سَبو زِ اشْکَستْ کامل‌تر شده خُم شکسته، آب از آن ناریخته *** صد دُرستی زین شکست انگیخته جزوِ جزوِ خُم به رقص است و به حال *** عقلِ جزوی را نموده این مُحال نه سَبو پیدا در این حالت نه آب *** خوش ببین وَ اللٰـهُ أعلَمْ بِالصَّواب چون درِ معنی زنی، بازت کنند *** پَرِّ فکرت زن، که شَهبازت کنند - دو تو: دو برابر.