Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

231

منگر اندر نقش و اندر رنگِ او *** بنگر اندر عزم و در آهنگِ او
گر سیاه است و هم‌آهنگِ تو است *** تو سفیدش خوان که همرنگِ تو است‌
🔹 ور سفید است و وِرا آهنگ نیست *** زو بِبُر کز دلْ مر او را رنگ نیست¹
این حکایت گفته شد زیر و زبر *** همچو فکرِ عاشقانْ بی‌پا و سر
سَر ندارد کز ازل بودَه‌ست پیش *** پا ندارد با ابد بودَه‌ست خویش‌
بلکه چون آب است و هر قطره‌یْ از آن *** هم سَر است و پا و هم بی‌هر‌دُوان‌
حاشَ لِلَّه این حکایت نیست، هین *** نقدِ حال ما و توست این، خوش ببین‌
پیشِ هر صوفی که او با فَرّ بوَد *** هر‌چه آن ماضی‌ست لا یُذکَر بوَد
🔹 چون بوَد فکرش همه مشغولِ حال *** نایَد اندر ذهنِ او فکرِ مَآل
هم عرب ما، هم سَبو ما، هم مَلِک *** جملهْ ما، ﴿يؤْفَك عَنهُ مَنْ أُفِك﴾‌²
عقل را شُو دان و زنْ این نَفْس و طَمْع *** این دو ظُلْمانیّ و مُنکِر، عقلْ شمع‌
بشنو اکنون اصلِ اِنکار از چه خاست *** ز‌آنکه کُلّ را گونه گونه جزوهاست
جزوِ کُلّ، نی جزوها نسبت به کلّ *** نی چو بوی گُل که باشد جزوِ گُل‌
لطفِ سبزه جزوِ لطف گُل بوَد *** بانگِ قُمری جزوِ آن بلبل بوَد
گر شوَم مشغولِ اشکال و جواب *** تشنگان را کی توانم داد آب؟!‌
گر تو اشکالی به‌کلّیّ و حَرَج *** صبر کن «کَالصَّبرُ مِفتاحُ الْفَرَج»³‌
اِحتِما کن، اِحتِما زَ اندیشه‌ها *** ز‌آنکه شیرانند در این بیشه‌ها⁴
اِحتِماها بر دواها سَرور است *** ز‌آنکه خاریدنْ فُزونیِّ گَر است⁵‌
1. الحاقی از طبع کلاله خاور.
2. سوره الذاریات آیه 9؛ ﴿از پذیرش و دیدن حقیقت به‌سوی باطل منحرف گردیده است آن‌کسی که پیش‌تر مُهر انحراف بر او زده شده.﴾
3. اگر تمام وجودت را اشکال و سختی (از ادراک حقیقت) فراگرفته، صبر پیشه ساز (تا کم‌کم مشکل تو حلّ شود)؛ چرا که گفته‌اند: «صبر کلید گشایش (و حلّ مشکلات) است!»
4. نسخۀ قونیه:
  ... *** فکرْ شیر و گور و دل‌ها بیشه‌ها.
  إحتِماء: پرهیز (و پیشگیری از افکار و واردات زیان‌آور).
5. فقه الرضا علیه السلام (قمّی)؛ «امام رضا علیه السلام فرمود: الحِمیَةُ رَأسُ کلِّ دَواء...؛ پرهیز و خویشتن‌داری اساس هر درمانی است و معده خانۀ هر بیماری.»پرهیز بر هر درمانی مقدّم است چرا که (به‌عنوان مثال) خاریدن باعث فزونی کچلی است (و بدون رعایت دیگر درمان مؤثر نخواهد بود.)