
مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مثنوی معنوی - دفتر اول
236🔹 زآنکه او هر خار را گلشن کند *** دیدۀ هر کور را روشن کند ظِلِّ او اندر زمین، چون کوهِ قاف *** روحِ او سیمرغِ بس عالیطواف 🔹 دستگیر و بندۀ خاصِ إلٰه *** طالبان را میبَرد تا پیشگاه گر بگویم تا قیامت نَعتِ او *** هیچْ آن را غایت و مَقطَع مجو1 🔹 آفتابِ روح، نی آنِ فَلَک *** که زِ نورش زندهاند إنس و مَلَک در بشَرْ رو پوش گشتهست آفتاب *** فهم کن وَ اللٰهُ أعلَمْ بِالصَّواب ----------
«یا علی از جملۀ طاعاتِ راه *** برگُزین تو سایۀ خاصِ إلٰه هر کسی در طاعتی بُگریختند *** خویشتن را مَخلَصی انگیختند2 تو برو در سایۀ عاقل گریز *** تا رهی زآن دشمنِ پنهانستیز از همه طاعاتْ اینَت لایق است *** سَبْق یابی بر هر آن کاو سابق است» ----------
چون گرفتی پیر، هین تسلیم شو *** همچو موسیٰ زیرِ حکمِ خِضر رو3 صبر کن بر کارِ خِضر ای بینفاق *** تا نگوید خِضر: «رو! ﴿هٰذا فِراق﴾»4 گرچه کِشتی بشکند، تو دم مزن *** گرچه طفلی را کُشد، تو مو مَکَن دستِ او را حقْ چو دستِ خویش خواند *** تا ﴿يدُ اللَهْ فَوقَ أيديهِم﴾ بِرانْد5 دستِ حق میرانَدَش، زندَهش کُند *** زنده چه بْوَد؟ جانِ پایندَهش کند 🔹 یار باید راه را، تنها مرو *** از سرِ خود اندر این صحرا مرو هر که تنها نادر این ره را بُرید *** هم به عَون و همّتِ مردان رسید دستِ پیر از غایبان کوتاه نیست *** دستِ او جز قبضۀ اَللٰه نیست غایبان را چون چنین خَلعَت دهند *** حاضران از غایبان بیشکّ بِهاند غایبان را چون نَواله میدهند *** پیشِ مهمان تا چه نعمتها نهند؟! کو کسی که پیشِ شَه بندد کمر *** تا کسی که هست بیرون سوی در؟!6 - مَقطَع: تمامی.
- مَخلَص: راه خلاص، پناهگاه.
- نسخۀ قونیه: چون گرفتت پیر.
- سوره الکهف آیه 78؛ ﴿اینک زمان جدایی من و توست!﴾
- سوره الفتح آیه 10؛ ﴿دست (ولایت) خدا برفراز دست ایشان است!﴾
- کو کسی: کجاست آن کسی. چقدر فاصله دارد آن کس... .
