Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

238

«کاین سِوُم جانبْ چه اندام است نیز؟» *** گفت: «این است اِشکمِ شیر، ای عزیز»
گفت: «گو اِشکم نباشد شیر را *** خود چه اِشکم باید این اِدبیر را¹
درد افزون گشت، کم زن زخم‌ها *** اشکمِ چه شیر را بَهرِ خدا؟!»
خیره شد دَلّاک و بس حیران بمانْد *** تا به دیر، انگشت بر دندان بمانْد
بر زمین زد سوزنْ آن دم اوستاد *** گفت: «در عالَم کسی را این فتاد؟!
شیرِ بی‌دُمّ و سر و اِشکم که دید؟! *** این‌چنین شیری خدا کی آفرید؟!
🔹 چون نداری طاقتِ سوزن زدن *** از چنین شیرِ ژیان، رو! دم مزن!»
----------
ای برادر صبر کن بر دردِ نیش *** تا رهی از نیشِ نفْسِ گَبرِ خویش‌
کآن گروهی که رهیدند از وجود *** چرخ و مِهر و ماهِشان آرَد سُجود
هر که مُرد اندر تنِ او نفْسِ گَبر *** مر وِرا فرمان بَرَد خورشید و ابر
چون دلش آموخت صبر افروختن *** آفتابْ او را نیارَد سوختن‌²
گفت حق در آفتابِ مُنتَجِم *** ذکرِ: «تَزّاوَرْ کَذا عَن کَهفِهِم»³‌
🔹 خُفتگانی کز خدا بُد کارشان *** میل کردی آفتاب از غارِشان
خارْ جمله لطفْ چون گُل می‌شود *** پیشِ جزوی کاو برِ کلّ می‌شود
چیست تعظیمِ خدا افراشتن؟ *** خویشتن را خاک و خواری داشتن‌
چیست توحیدِ خدا آموختن؟ *** خویشتن را پیشِ واحد سوختن‌
گر همی خواهی که بِفْروزی چو روز *** هستیِ همچون شبِ خود را بسوز
🔹 هستی‌ات در هستِ آن هستی‌نواز *** همچو مِس در کیمیا اندر گُداز⁴
1. در نسخۀ قونیه مصرع اول این بیت و مصرع اول بیت بعد به‌صورت یک بیت آمده و مصرع‌های دوم موجود نیست.
  اِدبیر (اِدبار): مَنحوس و شوم.
2. نسخۀ قونیه: آموخت شمع افروختن.
3. سوره الکهف آیه 17؛ ﴿و خورشيد را مى‌بينى كه وقتى طلوع مى‌كند، از سمت راست غارشان متمايل مى‌شود، و وقتى غروب مى‌كند، از سمت چپ آن‌ها را ترک مى‌نماید... .﴾
  مُنتَجِم: تابان.
4. الحاقی از نسخۀ ناسخه.