مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم می‌گردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نی‌نامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راه‌های انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیه‌السلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتی‌ها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحه‌های الهی بر سالکان. - هدایت‌نیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مثنوی معنوی - دفتر اول
240هر که باشد شیرِ اسرار و امیر *** او بداند هر‌چه اندیشد ضمیر هین نگه دار ای دلِ اندیشه‌خو *** دل ز اَندیشه‌یْ بَدی در پیشِ او داند و خر را همی رانَد خَموش *** بر رُخَت خندَد برای روی‌پوش1 ----------
شیر چون دانست آن وسواسِشان *** وا نَگفت و داشت آن دمْ پاسِشان لیک با خود گفت: «بنْمایم سزا *** مر شما را ای خَسیسانِ گدا مر شما را بس نیامد رایِ من؟! *** ظنّتان این است در اِعطای من؟! ای وجودِ رایِتان از رایِ من *** از عطاهای جهان‌آرای من نقشْ با نقّاش چه اِسگالد دگر؟! *** چون سِگالِش اوش بخشید و نظر این‌‌چنین ظنِّ خَسیسانه به من *** مر شما را بود؟! نَنگانِ زَمَن! ﴿ظانّين بِال‍لٰهِ ظَنَّ السَّوْء﴾ را *** گر نبُرّم سَر، بوَد عینِ خطا2 وا رَهانم چرخ را از نَنگِتان *** تا بمانَد در جهانْ این داستان» ----------
شیر با این فکر می‌زد خنده فاش *** از تَبسُّم‌های شیرْ ایمن مباش مالِ دنیا شد تَبَسُّم‌های حق *** کرده ما را مست و مغرورِ خَلَق3 فقر و رنجوری بِهْ استَت ای سنَد *** کآن تَبَسُّمْ دامِ خود را بر‌کَنَد امتحان‌کردنِ شیرْ گرگ را و گفتن که: «این صیدها را قسمت کن»
گفت شیر: «ای گرگ، این را بخش کن *** مَعدِلَت را نو کن ای گرگِ کُهُن نائبِ من باش در قسمت‌گری *** تا پدید آید که تو چه گوهری» گفت: «ای شه، گاوِ وحشی بخشِ توست *** آن بزرگ و تو بزرگ و زَفت و چُست بُز مرا که بُز میانَه‌ست و وسط *** روبَها، خرگوش بِستان بی‌غلط» - تصحیح‌شده براساس نسخۀ قونیه. میرخانی: داند او، خر را.
- سوره الفتح آیه 6؛ ﴿آنان که به خدا بدگمانند﴾
«ظانّین بِال‍لٰهِ...»: بدگمانی. - نسخۀ قونیه: مغرور و خَلَق.