مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم می‌گردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نی‌نامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راه‌های انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیه‌السلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتی‌ها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحه‌های الهی بر سالکان. - هدایت‌نیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مثنوی معنوی - دفتر اول
245ادب‌کردنِ شیرْ گرگ را به‌جهتِ بی‌ادبیِ او
گرگ را بَر‌کنْد سرْ آن سَرفراز *** تا نمانَد دو سَریّ و امتیاز ﴿فَانْتَقَمنا مِنهُم﴾ است ای گرگِ پیر *** چون نبودی مُرده در پیشِ امیر1 بعد از آن، رو شیر با روباه کرد *** گفت: «این را بخش کُن از بهرِ خَورد» سجده کرد و گفت: «کاین گاوِ سَمین *** چاشْت‌خوردَت باشد ای شاهِ امین وین بُز از بهرِ میانه‌روز را *** یَخنی‌ای باشد شَهِ فیروز را و‌آن دِگر خرگوشْ بهرِ شام هم *** شَب‌چَره، ای شاهِ با لطف و کَرم» گفت: «ای روبَه تو عدل افروختی *** این‌چنین قسمت زِ که آموختی؟ از کجا آموختی این ای بزرگ؟» *** گفت: «ای شاهِ جهان از حالِ گرگ» گفت: «چون در عشقِ ما گشتی گِرو *** هر سه را برگیر و بِستان و برو روبَها چون جُملگی ما را شدی *** چونَت آزاریم؟! چون تو ما شدی ما تو را و جمله اِشکارانْ تو را *** پایْ بر گردونِ هفتم نِه، بر آ چون گرفتی عبرت از گرگِ دَنیّ *** پس تو روبَه نیستی، شیرِ منی» ----------
عاقل آن باشد که عبرت گیرد از *** مرگِ یاران و بلای مُحتَرَز ----------
روبَه آن دم بر زبانْ صد شُکر رانْد *** که: «مرا شیر از پسِ آن گرگ خوانْد گر مرا اوّل بفرمودی که: ”تو *** بخش کن این را“ که بُردی جان از او؟!» ----------
پس سپاس او را که ما را در جهان *** کرد پیدا از پسِ پیشینیان تا شنیدیم آن سیاست‌های حق *** بر قُرونِ ماضیه اندر سَبَق تا که ما از حالِ آن گرگانِ پیش *** همچو روبَه، پاسِ خود داریم بیش «اُمّتِ مرحومه» زین رو خواندِمان *** آن رسولِ حقّ و صادق در بیان - سوره الزخرف آیه 25؛ ﴿پس ما از آنان انتقام گرفتیم پس بنگر سرانجام تکذیب‌کنندگان چگونه بوده *** است.﴾