مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم می‌گردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نی‌نامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راه‌های انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیه‌السلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتی‌ها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحه‌های الهی بر سالکان. - هدایت‌نیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مثنوی معنوی - دفتر اول
246استخوان و پشمِ آن گرگانْ عیان *** بنْگرید و پند گیرید ای مِهان1 عاقل از سَر بِنْهد این هستیّ و باد *** چون شنید انجامِ فرعونان و عاد ور بِنَنْهد، دیگران از حالِ او *** عبرتی گیرند از اِضلالِ او 🔹 گفت نوح اندر نصیحت قوم را: *** «در پذیرید از خدا آخِر عطا»2 تهدیدکردنِ نوح علیه السّلام مر قوم را که: «با من مپیچید که من روی‌پوشم خدای را؛ پس با خدای من می‌پیچید نه با من»
گفت نوح: «ای سر‌کِشان، من من نی‌ام *** من ز جان مُردم، به جانان می‌زی‌ام چون ز جان مُردم، به جانان زنده‌ام *** نیست مرگم، تا اَبد پاینده‌ام چون بمُردم از حواساتِ بشر *** حق مرا شد سَمع و اِدراک و بَصَر چون‌که من من نیستم، این دم ز هوست *** پیشِ این دم هر که دم زد، کافر اوست» ----------
هست اندر نقشِ این روباهْ شیر *** سوی این روبَه نشاید شد دلیر گر ز روی صورتش می‌نَگرَوی *** غرّشِ شیران از او می‌نَشنَوی؟!3 گر نبودی نوح را از حقْ یَدی *** پس جهانی را چه سان بر هم زدی؟! صد هزاران شیر بود اندر تَنی *** هر دو عالَم را همی دید اَرزَنی4 او برون رفته بُد از ما و منی *** او چو آتش بود و عالَمْ خرمنی چون‌که خرمن پاسِ عُشرِ او نداشت *** او چنان شعله بر آن خرمن گماشت هر که او در پیشِ این شیرِ نهان *** بی‌ادب چون گرگ بُگشاید دهان همچو گرگ، آن شیر بَر‌درّانَدَش *** ﴿فَانْتَقَمنا مِنهُمُ﴾ بَر‌خوانَدَش5 - تصحیح‌شده بر اساس نسخۀ قونیه.
- الحاقی از نسخۀ ناسخه.
- اگر از ظاهر و صورت آنان (حقانیّت ایشان را بالعَیان مشاهده نمی‌کنی و) به ایشان گرایش پیدا نمی‌کنی، آیا صدای غرش شیرانۀ ایشان را نیز (از کیفیت عملکرد و تصرّفات ایشان) نمی‌شنوی؟!
- در نسخۀ قونیه این بیت و بیت بعد این‌چنین است:
صد هزاران شیر بود اندر تَنی *** او چو آتش بود و عالَمْ خرمنی. - سوره الزخرف آیه 25؛ ﴿پس ما از آنان انتقام گرفتیم پس بنگر سرانجام تکذیب‌کنندگان چگونه بوده *** است.﴾