مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم می‌گردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نی‌نامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راه‌های انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیه‌السلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتی‌ها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحه‌های الهی بر سالکان. - هدایت‌نیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مثنوی معنوی - دفتر اول
248چون شود جانش مِحَکِّ نقدها *** پس ببیند نقد را و قلب را1 نشاندنِ پادشاهانْ صوفیان را پیشِ روی خود، تا چشمشان روشن شود
پادشاهان را چنین عادت بوَد *** این شنیده باشی اَر یادت بوَد دستِ چپْشان پهلوانان ایستند *** ز‌آنکه دلْ پهلوی چپ باشد به بند مُشرِف و اهلِ قلمْ پهلوی راست *** ز‌آنکه علمِ ثبت و خط، آن دستْ راست صوفیان را پیشِ رو موضِع دهند *** کآینه‌یْ جانند وز آیینه بهْ‌اند حاجِبانْ این صوفیانند ای پسر *** ساده و آزاده و افکنده‌سَر سینه‌ها صیقل زده از ذکر و فکر *** تا پذیرد آینه‌یْ دلْ نقشِ بِکر هر که او از صُلبِ فطرتْ خوب زاد *** آینه در پیشِ او باید نهاد عاشقِ آیینه باشد رویِ خوب *** صیقلِ جان آمد از ﴿تَقوَي الْقُلوب﴾2 هر که دارد رویِ خوبِ با نظام *** طالبِ آیینه باشد وَ السّلام 🔹 بشنو اکنون یک مثالِ معنوی *** تا تو دیگر قولِ صورت نشْنوی آمدنِ آشنایی از سفر به دیدنِ حضرتِ یوسُف علیه السّلام
آمد از آفاقْ یاری مهرْبان *** یوسُفِ صِدّیق را شد میهمان کآشْنا بودند وقتِ کودکی *** بر وِساده‌یْ آشنایی مُتَّکی یاد دادش جورِ إخوان و حسد *** گفت: «آن زنجیر بود و ما أسَد عار نبوَد شیر را از سلسله *** ما نداریم از قضای حقْ گِله شیر را بر گردن اَر زنجیر بود *** بر همه‌یْ زنجیر‌سازانْ میر بود» گفت: «چون بودی تو در زندان و چاه؟» *** گفت: «همچون در مُحاق و کاستْ ماه» ----------
- نقد: طلا. قلب: تقلّبی.
- سوره الحج آیه 32. ﴿...تقوای دل‌ها﴾.