آموزه‌های معرفت ج 4

که ما نسبت به این مسئله قدری بیش از آنچه که مرحوم آقا نوشته‌اند توضیح بدهیم.

 و این را می‌خواستم خدمتتان بگویم: ما می‌دیدیم که ایشان مثلاً در شب‌های ماه رمضان مشغول نوشتن بودند که آن‌هم یک جور بیتوته است دیگر! بیتوته یعنی شب را به روز آوردن: «أبِیتُ عِندَ ربّی یُطعِمُنِی و یَسقِینِی.»

تکملۀ تبیین حقیقت مسئلۀ رجاء

 پس این جهت اوّل رجاء عبارت است از: «خواست»، که آن خواست یا جنبۀ دنیوی دارد یا جنبۀ اخروی دارد.

 مسئلۀ دوّم این است که: براساس این خواست، مَرجُوّ چه کسی باید باشد؟ مَرجُوّ طبعاً مناسب با این خواست تحقّق پیدا می‌کند. می‌گویند: باید بین موضوع و حکم مناسبت باشد. خود موضوع مشخِّصِ حکم است و خود موضوع مُشیرِ به حکم خواهد بود.

 مسئلۀ سوّم انسان است که انسان و آن شخصِ مُرید [و طالب] و آن شخصی که امیدوار است باید چه حالی داشته باشد و چگونه اراده کند و در چه موقعیّتی باشد؟

 عرض شد که برای رجاء مواقف متعدّده‌ای هست. شکّی نیست که ما مسئلۀ رجاء و امید به مسائل و خواهش‌های دنیوی را در اینجا بدون توجّه به مطالب آخرت مدّ نظر قرار نمی‌دهیم، به‌جهت اینکه اصلاً بحثش هیچ معنا ندارد و فایده‌ای ندارد. اینکه مقصود از این فقرۀ «و أعلَمُ أنّکَ لِلرَّاجِی بِمَوضِعِ إجَابَةٍ» در اینجا کسانی هستند که فقط امید به مسائل مادّی دارند به هر بهایی و به هر قیمتی، طبعاً در اینجا اصلاً معنا ندارد.

 پس می‌ماند مطلبِ آن قسمت دیگر و آن شِقّ دیگر که خواست انسان و رجاء انسان، جنبۀ آخرت داشته باشد. اینکه خواست و رجاء جنبۀ آخرت دارد یعنی آن شخصِ راجی در مقام امید، خدا را مدّ نظر دارد به نحو اجمال؛ یعنی می‌خواهد که خلاصه شرّی مترتّب بر او نشود و شرّی برای او پیش نیاید! این شخص باید چه نحوه امید داشته باشد؟ چه نحوه باید قصد کند؟

 مسائلی را که این شخص قصد می‌کند دو قِسم می‌تواند باشد: یا اینکه مسائل