آموزه‌های معرفت ج 4

اهمّیت تصحیح بینش انسان نسبت به سلسلۀ علل و اسباب

 این ترجمۀ تحت اللّفظیِ این فقرات بود. حالا چرا پروردگار متعال در موضعِ اجابت قرار دارد؟ و چرا خداوند برای کسانی که مورد ظلم [واقع می‌شوند] و حسرتِ رسیدن به حق را دارند، در جایگاه دستگیری قرار دارد؟ و رضای به قضاء پروردگار چرا می‌تواند عوض واقع بشود از منع افرادی که بخل می‌کنند و افرادی که برای خودشان می‌اندوزند؟ این جهتش چیست؟

 جهت این مسئله، علل و عوامل متعدّده‌ای می‌تواند باشد که اطّلاع بر این علل و عوامل و بر این مسئله، بینش انسان را در ارتباط با پروردگار و ربط انسان را با آن مبدأ می‌تواند تصحیح کند، و انسان را از این کثرات و از این تعلّقات می‌تواند بیرون بیاورد، و نفس او را به مرتبۀ اطمینان و آرامش برساند.

 نکتۀ مهم و محور سخن در کلام حضرت سجّاد علیه السّلام بر کیفیّت بینش انسان است به سلسلۀ علل و اسباب. و تمام گرفتاری‌هایی که ما در این دنیا داریم به این نکته برمی‌گردد که ما سلسلۀ علل و اسباب را اشتباه گرفته‌ایم و آن را اشتباه فرض می‌کنیم؛ علّت را به‌جای معلول و سبب را به‌جای مسبّب و مؤثِّر را به‌جای متأثّر می‌گذاریم، و این چشمان رَمَد دیده و خواب آلود ما [عوضی می‌بیند]! چشمی را که خواب آلود است دیده‌اید؟ آدم که تازه از خواب بیدار می‌شود مقابل خودش را خوب نمی‌تواند ببیند؛ می‌رود یک‌دفعه سرش به در می‌خورد، چون در را نمی‌بیند، خیال می‌کند باز است. خواب آلود است دیگر! می‌گویند: «آقا، تازه از خواب بیدار شده‌ای، چشمت را یک خُرده بمالان و به صورتت آب بزن تا درست ببینی!»

علّت کراهت مطالعه در نزدیک غروب آفتاب

 چرا این‌طور است؟ به‌جهت اینکه چشم در یک تاریکی مطلق قرار داشت، ساعت‌ها چشم تاریک بود و هنوز سلّول‌های شبکیّه آمادگیِ برای پذیرش نور را ندارند و در گرفتنِ آن تصویر دچار اشکال هستند.

 چون می‌دانید که ما دو نوع سلّول در شبکیّه داریم: یک سلّول‌های استوانه‌ای و یک سلّول‌های مخروطی. کار اینها فرق می‌کند: روز مخروطی‌ها هستند؛ شب استوانه‌ای‌ها که سطح قاعدۀ آنها بزرگ‌تر است تا بیشتر بتوانند نور را منعکس کنند.