رسالۀ غناء و موسیقی

هیچ نقطۀ ضعفی ندارد و وقتی آن مرأه را در ارتباط با مرأۀ دیگر مقایسه کنیم می‌بینیم که واقعاً کامل است، نه‌اینکه چشم و ابرو و دهانش نسبت به دیگری نقطۀ ضعف داشته باشد. لازمۀ یک‌چنین مرأه‌ای این است که جمیل باشد. پس جمیل بودن و عدم الاحتیاج إلَی الزّینَة از لوازم عدم النقص و عدم الضعف است. البتّه جمال مراتب دارد و جمیل و أجمل داریم!

تطبیق معنای اصلی غناء بر صوت حَسن

در اینجا می‌بینیم که معنای غناء را برای صوت حَسن هم گفته‌اند؛ ولی نمی‌توانیم بگوییم که لِعَدمِ احتیاجهِ إلیٰ شیءٍ آخَر، به آن صوت حَسن گفته‌اند! اصلاً معنا ندارد که این را بگوییم، چون غلط است! بله، نسبت به مرأۀ غانیه می‌توانیم بگوییم که لِعَدمِ احتیاجِها إلَی الزّینة؛ اما آیا نسبت به صوت حَسن هم می‌توانیم بگوییم که لِعَدمِ احتیاجهِ إلیٰ أیّ شیءٍ!؟

بنابراین از اینجا متوجّه می‌شویم که آن معنا و اصلی که دربارۀ غنیٰ در مورد پروردگار متعال و در مورد اَلمَرأةُ الجَمیله و امثال‌ذلک گفتیم، در مورد الصوتُ الحَسَن هم حاضر می‌شود؛ یعنی صوت حَسن آن صوتی است که هیچ نقطۀ ضعف و نقصی ندارد. پس اگر در صوتی نقاط ضعف هست طبعاً حَسن نخواهد بود و غیر حَسن است. لذا از اینجا به این نکته می‌رسیم که بیخود «غناء» را برای صدای حَسن انتخاب نکرده‌اند.

البته معنای غنائی که [لسان العرب] بیان می‌کند در واقع لوازم صوت حَسَن را بیان کرده است، نه‌اینکه تعریف غناء «صوتٌ فیه تطریبٌ و صوتٌ فیهِ ترقیقٌ» باشد، بلکه اگر صدایی بخواهد حَسن باشد باید در آن ترجیع و ترقیق و صعود و نزول و ارتفاع و انخفاض باشد و باید در آن تطریب باشد و انسان را به طرب آورد.

عدم لزوم اخذ طَرَب در معنای غناء

البتّه در غناء ـ که تتمه‌اش در درس بعد می‌آید ـ ممکن است که صوتی تطریب نداشته باشد، بلکه صدای قشنگی باشد که مُبکی است؛ یعنی لازم نیست که اثر غناء حتماً حالت انبساط و انفتاح و ضحک و امثال‌ذلک باشد و حالت ترقّص برای انسان پیدا شود، بلکه معنای غناء «إخراجُ الإنسان عن حالِهِ المُستَوی إلیٰ حالةٍ اُخریٰ» است، یعنی انسان از حالت عادی خارج شود.