اتصال با سرور قطع شد. در حال تلاش مجدد...

امکان برقراری اتصال وجود ندارد.

اتصال توسط سرور رد شد.

این فایل صوتی در حال پخش است
در حال بارگذاری...
00:00:00
تصویر

رسالۀ غناء و موسیقی

بررسی فقهی حرمت غنای لهوی و موسیقی

2٬579
فقه واصول

این رسالۀ فقهی دروس خارج فقه عالم ربانی و عارف صمدانی مرحوم آیةاللَه حاج سیّد محمدمحسن حسینی طهرانی ـ قدس سرّه ـ در سال‌های ١٤٢٠و ١٤٢١ ه‍ . ق در حوزه علمیه قم است که موضوع غناء و موسیقی را از نگاه احکام شرع به‌طور مبسوط مورد تحلیل و بررسی قرار داده‌اند.امتیاز این رساله بر سایر نوشتجات در این است که مؤلّف محترم ـ قدس سره ـ جنبۀ إسقاط تکلیف از دوش مکلف را در استنباط احکام ـ که امروزه بسیار رایج است ـ محور توجه خود قرار نداده‌اند؛ بلکه ایصال به واقعیت حکم شرعی در جنبۀ ارتباط عمل با نفس مکلف و اتّصال انسان به عالم ملکوت و تأثیر غناء و موسیقی در رشد یا افول انسان را ملاک استنباط در نظر گرفته‌اند، به‌علاوه اینکه در تجزیه و تحلیل مسئله، فقط به قواعد متعارف اصولی و رجالی اکتفا ننموده و شواهد و قرائن مختلف تاریخی، فرهنگی و... در زمان صدور آیات و روایات را نیز در نظر گرفته اند.1 ایشان با بررسی شواهد مختلف به سؤالی که در ذهن بسیاری از افراد مطرح است که آیا در عصر صدور روایاتِ حرمتِ موسیقی، فقط موسیقی لهوی محل ابتلا بوده، پس ادلۀ حرمت ناظر به این نحوه از موسیقی است، یا اینکه ادلۀ حرمت شامل همۀ اقسام موسیقی است، به بهترین نحو پاسخ داده‌اند. از دیگر امتیازات این رساله این است که تفصیل حکم موسیقی بر اساس مشترک بودن یا مختص بودن آلات آن به موسیقی لهوی را ـ که در فتاوای معاصرین مطرح است ـ به نحو فنی مورد بررسی قرار داده و رد کرده است. هم‌چنین مسائل جانبی مرتبط با موسیقی، مثل حکم استفادۀ رسانه‌های گروهی از موسیقی یا مجالس غناء و موسیقی (کنسرت) و خریدوفروش آلات آن و... نیز بیان گردیده است. امتیاز دیگر این رساله تحلیل دقیق مستثنیات حرمت غناء و موسیقی و بررسی مواردی که از این دو عنوان در لسان شارع از حکم حرمت مورد استثناء قرار گرفته است، با نگاه فوق‌الذکر می‌باشد.

رسالۀ غناء و موسیقی

32
  • فرض کنید الآن که داریم این بحث را بیان می‌کنیم شما خروج عَن حالٍ إلی حالٍ نمی‌شوید، بلکه عادی هستید و به همان کیفیتی هستید که بودید، چون صدای ما أنکر الأصوات است؛ اما اگر کسی صدای خیلی قشنگی داشته باشد به‌محض اینکه شعری می‌خواند یا آیه‌ای از آیات قرآن می‌خواند یک‌مرتبه می‌بینید دارد در شما تبدّل و تغیّر حال پیدا می‌شود! این اثرِ غناء است. این تبدّل و تغیّر حال، وجهِ افتراق بین صوت عادی و صوت غیر عادی است.

  • من‌باب‌مثال وقتی من این آیات را می‌خوانم: ﴿يٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱرۡكَعُواْ وَٱسۡجُدُواْۤ وَٱعۡبُدُواْ رَبَّكُمۡ وَٱفۡعَلُواْ ٱلۡخَيۡرَ لَعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ﴾1 یا ﴿إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصّٰلِحٰتِ لَهُمۡ جَنّٰتٞ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهٰرُ ذٰلِكَ ٱلۡفَوۡزُ ٱلۡكَبِيرُ﴾2 یا ﴿خٰلِدِينَ فِيهَا حَسُنَتۡ مُسۡتَقَرّٗا وَمُقَامٗا﴾3 شما معنا و مفهوم این آیات را متوجّه می‌شود؛ ولی آیا تبدّل حال برای شما پیدا می‌شود؟ خیر، پیدا نمی‌شود، بلکه حالتان عادی است و تبدّل حالی در کار نیست. البته اگر از مفهوم آیه تبدّل حال پیدا شود این ربطی به غناء ندارد. شخصی نقل می‌کرد:

  • در روز عاشورا در جایی روضه می‌خواندم، ولی چون بعد از ظهر بود و همه گریه کرده بودند و گریۀ آنها تمام شده بود دیگر مجلس اقتضای بکاء و إبکاء نداشت و همه منتظر بودند که چه قضیه‌ای اتفاق می‌افتد. یک پنجره و شبّاکی بود که به آن مجلس عزا باز می‌شد. شخصی که اهل حال بود آن شبّاک را باز کرد و سرش را داخل آن مجلس کرد و گفت: «آقایان، می‌دانید امروز چه روزی است؟ اَلیَومُ یَومُ عاشوراء؛ امروز، روز عاشورا است!» همین یک کلمه! یک‌دفعه چنان ضجّه و بکاء و صیحه‌ای در میان این جمعیت افتاد که این قضیّه اصلاً از هزار مُبکی و ذاکر و امثال‌ذلک بیشتر تأثیر داشت!

    1. سوره حج (٢٢) آیه ٧٧.
    2. سوره بروج (٨٥) آیه ١١.
    3. سوره فرقان (٢٥) آیه ٧٦.
/