رسالۀ غناء و موسیقی

حالت رقّت و بکاء ـ که طبعاً این‌طور است ـ در شما پیدا شود.» اصلاً معنا ندارد!

در حال حزن حالت رقّت وجود دارد و در حال رقّت، رحمت می‌آید. البتّه بعضی از اوقات، مسئله غیر از این است؛ اما در اغلب اوقات در مراتب وجودی انسان، رحمت همراه با رقّت است، یعنی حتی اگر حالت شعف هم برای انسان حاصل شود باز رحمت موجب رقّت می‌شود، مثلاً از چشم شخص اشک می‌آید با اینکه حالت او حالت شعف است، ولی آن شعف موجب رقّت می‌شود و رقّت موجب دَمع می‌شود. از این جهت فرقی نمی‌کند که حالت حزن برای انسان پیدا شود یا حالت شعف؛ هر دو یکی است.

«القرآن نَزَل بِالحُزن» یعنی قرآن، منبع و مولِّد رحمت است و رحمت همیشه در جایی است که رقّت در آنجا است. لذا قلوب قاسیه و قلوبی که قساوت دارند و سخت و صعب و متحجّر هستند استجلاب رحمت نمی‌کنند؛ لذا قرآن در قلوب قاسیه اثر نمی‌کند، بلکه همیشه در قلوبی که دارای رقّت است اثر دارد. لذا انسان بهتر است که قرآن را با صداهای حزن‌آور بخواند.

آن زمانی که مرحوم آقای حداد ـ رضوان اللَه تعالی علیه ـ به ایران تشریف آورده بودند شخص معمّمی بود که وقتی قرآن می‌خواند صدای او محزون بود. مرحوم آقای حداد خیلی خوششان می‌آمد و همیشه قرآن را به این شخص می‌دادند که بخواند و می‌فرمودند: «صدای او صدای حُزن و صدای قرآن است.»

حالا متوجه می‌شویم روایاتی که دلالت دارد بر اینکه ترجیع در نَوْح بر سیدالشهداء علیه السّلام اشکال ندارد، ¹ به‌واسطۀ همین مسئله توجیه می‌شود که «تغنّی عبارت است از ترجیع در صوت». ترجیع در صوت یعنی گرداندن صدا، تخفیض و ترفیع و بالا و پایین بردن صدا به قسمی که برای انسان جاذب و جالب باشد. ترجیع از «رجوع» می‌آید؛ یعنی انسان مسئله‌ای را تقدیم کند، بعد دوباره آن قضیّه را ترجیع کند. پس ترجیع در صوت یعنی صدا را بالا ببرد و بعد دوباره برگرداند و به تخفیض رجوع کند و دوباره