رسالۀ غناء و موسیقی
بررسی فقهی حرمت غنای لهوی و موسیقی
این رسالۀ فقهی دروس خارج فقه عالم ربانی و عارف صمدانی مرحوم آیةاللَه حاج سیّد محمدمحسن حسینی طهرانی ـ قدس سرّه ـ در سال‌های ١٤٢٠و ١٤٢١ ه . ق در حوزه علمیه قم است که موضوع غناء و موسیقی را از نگاه احکام شرع به‌طور مبسوط مورد تحلیل و بررسی قرار داده‌اند.امتیاز این رساله بر سایر نوشتجات در این است که مؤلّف محترم ـ قدس سره ـ جنبۀ إسقاط تکلیف از دوش مکلف را در استنباط احکام ـ که امروزه بسیار رایج است ـ محور توجه خود قرار نداده‌اند؛ بلکه ایصال به واقعیت حکم شرعی در جنبۀ ارتباط عمل با نفس مکلف و اتّصال انسان به عالم ملکوت و تأثیر غناء و موسیقی در رشد یا افول انسان را ملاک استنباط در نظر گرفته‌اند، به‌علاوه اینکه در تجزیه و تحلیل مسئله، فقط به قواعد متعارف اصولی و رجالی اکتفا ننموده و شواهد و قرائن مختلف تاریخی، فرهنگی و... در زمان صدور آیات و روایات را نیز در نظر گرفته اند.1 ایشان با بررسی شواهد مختلف به سؤالی که در ذهن بسیاری از افراد مطرح است که آیا در عصر صدور روایاتِ حرمتِ موسیقی، فقط موسیقی لهوی محل ابتلا بوده، پس ادلۀ حرمت ناظر به این نحوه از موسیقی است، یا اینکه ادلۀ حرمت شامل همۀ اقسام موسیقی است، به بهترین نحو پاسخ داده‌اند. از دیگر امتیازات این رساله این است که تفصیل حکم موسیقی بر اساس مشترک بودن یا مختص بودن آلات آن به موسیقی لهوی را ـ که در فتاوای معاصرین مطرح است ـ به نحو فنی مورد بررسی قرار داده و رد کرده است. هم‌چنین مسائل جانبی مرتبط با موسیقی، مثل حکم استفادۀ رسانه‌های گروهی از موسیقی یا مجالس غناء و موسیقی (کنسرت) و خریدوفروش آلات آن و... نیز بیان گردیده است. امتیاز دیگر این رساله تحلیل دقیق مستثنیات حرمت غناء و موسیقی و بررسی مواردی که از این دو عنوان در لسان شارع از حکم حرمت مورد استثناء قرار گرفته است، با نگاه فوق‌الذکر می‌باشد.
رسالۀ غناء و موسیقی
60دربارۀ آن آیه که می‌فرماید: ﴿فَٱجۡتَنِبُواْ ٱلرِّجۡسَ مِنَ ٱلۡأَوۡثٰنِ وَٱجۡتَنِبُواْ قَوۡلَ ٱلزُّورِ﴾1 حضرت می‌فرمایند: «الغناء»2
یعنی ﴿ٱلزُّورِ﴾ الغناءُ. حضرت نمی‌گویند: الغناءُ المُحرّم؛ بلکه به‌نحو اطلاق می‌فرمایند: «الغناءُ.»
یا اینکه در روایتی می‌فرماید:
عن محمّدِ بنِ عَلی عن أبی‌جَمیلَةَ عن أبی‌أُسامَةَ عن أبی‌عَبدِاللَهِ علیه السّلام قال: «الغِناءُ عُشُّ النِّفاقِ؛ خانه‌ای که غناء در آن است لانۀ نفاق است و در آنجا نفاق به‌وجود می‌آید.»3
افرادی که اهل غناء هستند، آن جنبۀ نفاق ـ که یکی از اوصاف رذیله است ـ در میان آنها بروز و ظهور پیدا می‌کند و آن حالات معنویّت در آنها از بین می‌رود.
روایت دیگری داریم که می‌فرماید:
عَلیُّ بنُ إبراهیمَ عن أبیهِ عن ابنِ‌أبی‌عُمَیرٍ عن عَلیِّ بنِ إسماعیلَ عن ابنِ‌مُسکانَ عن محمّدِ بنِ مُسلِمٍ عن أبی‌جَعفَرٍ علیه السّلام قال: سَمِعتُه یقولُ: «الغِناءُ مِمّا وَعَدَ اللَهُ عزّوجلّ عَلَیهِ النّارَ.» و تَلیٰ هٰذِهِ الآیةَ: ﴿وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَشۡتَرِي لَهۡوَ ٱلۡحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَن سَبِيلِ ٱللَهِ بِغَيۡرِ عِلۡمٖ وَيَتَّخِذَهَا هُزُوًا أُوْلٰٓئِكَ لَهُمۡ عَذَابٞ مُّهِينٞ﴾4.5
روایت دیگر، روایت ابن‌أبی‌عمیر است:
ابنُ‌أبی‌عُمَیرٍ عن مِهرانَ بنِ محمّدٍ عن أبی‌عَبدِاللَهِ علیه السّلام قال: سَمِعتُهُ یقولُ:
- سوره حج (٢٢) آیه ٣٠. امام شناسی، ج ٢، ص ٧٨:
«از پلیدی‌ها که عبادت بُت‌ها (و نفس امّاره که بت واقعی) است اجتناب کنید و نیز از گفتار باطل تحرُّز کنید.» - الکافی، ج ٦، ص ٤٣١.
- همان.
- سوره لقمان (٣١) آیه ٦.
- الکافی، ج ٦، ص ٤٣١.
- سوره حج (٢٢) آیه ٣٠. امام شناسی، ج ٢، ص ٧٨: