رسالۀ غناء و موسیقی
بررسی فقهی حرمت غنای لهوی و موسیقی
این رسالۀ فقهی دروس خارج فقه عالم ربانی و عارف صمدانی مرحوم آیةاللَه حاج سیّد محمدمحسن حسینی طهرانی ـ قدس سرّه ـ در سال‌های ١٤٢٠و ١٤٢١ ه . ق در حوزه علمیه قم است که موضوع غناء و موسیقی را از نگاه احکام شرع به‌طور مبسوط مورد تحلیل و بررسی قرار داده‌اند.امتیاز این رساله بر سایر نوشتجات در این است که مؤلّف محترم ـ قدس سره ـ جنبۀ إسقاط تکلیف از دوش مکلف را در استنباط احکام ـ که امروزه بسیار رایج است ـ محور توجه خود قرار نداده‌اند؛ بلکه ایصال به واقعیت حکم شرعی در جنبۀ ارتباط عمل با نفس مکلف و اتّصال انسان به عالم ملکوت و تأثیر غناء و موسیقی در رشد یا افول انسان را ملاک استنباط در نظر گرفته‌اند، به‌علاوه اینکه در تجزیه و تحلیل مسئله، فقط به قواعد متعارف اصولی و رجالی اکتفا ننموده و شواهد و قرائن مختلف تاریخی، فرهنگی و... در زمان صدور آیات و روایات را نیز در نظر گرفته اند.1 ایشان با بررسی شواهد مختلف به سؤالی که در ذهن بسیاری از افراد مطرح است که آیا در عصر صدور روایاتِ حرمتِ موسیقی، فقط موسیقی لهوی محل ابتلا بوده، پس ادلۀ حرمت ناظر به این نحوه از موسیقی است، یا اینکه ادلۀ حرمت شامل همۀ اقسام موسیقی است، به بهترین نحو پاسخ داده‌اند. از دیگر امتیازات این رساله این است که تفصیل حکم موسیقی بر اساس مشترک بودن یا مختص بودن آلات آن به موسیقی لهوی را ـ که در فتاوای معاصرین مطرح است ـ به نحو فنی مورد بررسی قرار داده و رد کرده است. هم‌چنین مسائل جانبی مرتبط با موسیقی، مثل حکم استفادۀ رسانه‌های گروهی از موسیقی یا مجالس غناء و موسیقی (کنسرت) و خریدوفروش آلات آن و... نیز بیان گردیده است. امتیاز دیگر این رساله تحلیل دقیق مستثنیات حرمت غناء و موسیقی و بررسی مواردی که از این دو عنوان در لسان شارع از حکم حرمت مورد استثناء قرار گرفته است، با نگاه فوق‌الذکر می‌باشد.
رسالۀ غناء و موسیقی
61«الغِناءُ مِمّا قال اللَهُ: ﴿وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَشۡتَرِي لَهۡوَ ٱلۡحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَن سَبِيلِ ٱللَهِ﴾.»1
روایت دیگر:
أبوعَلیٍّ الأشعَری عن محمّدِ بنِ عَبدِ الجَبّارِ عن صَفوانَ عن أبی‌أیوبَ الخَزّازِ عن محمّدِ بنِ مُسلِمٍ عن أبی‌الصَّبّاحِ عن أبی‌عَبدِاللَهِ علیه السّلام قال: فی قَولِه عزّوجلّ ﴿وَٱلَّذِينَ لَا يَشۡهَدُونَ ٱلزُّورَ﴾ قال: «الغِناءُ.»2
روایت دیگر مربوط به زَفن و مزمار و کوبات و کَبَرات است که خواهد آمد.3
روایت دیگر:
[عن الوَشّاءِ قال: سَمِعتُ أبا الحَسَنِ الرّضا علیه السّلام یقولُ:] «سُئِلَ أبوعَبدِاللَهِ علیه السّلام عن الغِناءِ فَقالَ: هو قَولُ اللَهِ عزّوجلّ: ﴿وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَشۡتَرِي لَهۡوَ ٱلۡحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَن سَبِيلِ ٱللَهِ﴾.4»5
روایات دالّ بر حرمت غناء و دوری از اهل غناء
روایت دیگر:
- همان. ترجمه:
«مهران بن محمد گفت: شنیدم امام صادق علیه السّلام می‌فرمود: ”غناء از آن چیزی است که خدا دربارۀ آن فرموده است: ﴿و بعضی از مردم کسانی هستند که گفتار باطل و بیهوده را خریدارند تا مردم را از راه خدا برکنار داشته و گمراه سازند.﴾“» (محقق) - همان. ترجمه:
«أبوالصبّاح از امام صادق علیه السّلام روایت می‌کند: دربارۀ قول خداوند عزّوجلّ که فرموده است: ﴿و [بندگان خداوند رحمٰن] کسانی هستند که در محل‌های باطل و ناحق حضور به‌هم نمی‌رسانند و شهادت به باطل نمی‌دهند﴾ حضرت فرمودند: ”منظور غناء است.“» (محقق) - همان، ص ٤٣٢.
- سوره لقمان (٣١) آیه ٦.
- الکافی، ج ٦، ص ٤٣٢. ترجمه:
«وشّاء گفت: شنیدم امام رضا علیه السّلام می‌فرمود: ”از امام صادق علیه السّلام دربارۀ غناء پرسیدند، حضرت فرمود: غناء همان است که خدا دربارۀ آن فرموده است: ﴿و بعضی از مردم کسانی هستند که گفتار باطل و بیهوده را خریدارند تا مردم را از راه خدا بر کنار دارند﴾.“» (محقق)
- همان. ترجمه: