رسالۀ غناء و موسیقی
بررسی فقهی حرمت غنای لهوی و موسیقی
این رسالۀ فقهی دروس خارج فقه عالم ربانی و عارف صمدانی مرحوم آیةاللَه حاج سیّد محمدمحسن حسینی طهرانی ـ قدس سرّه ـ در سال‌های ١٤٢٠و ١٤٢١ ه . ق در حوزه علمیه قم است که موضوع غناء و موسیقی را از نگاه احکام شرع به‌طور مبسوط مورد تحلیل و بررسی قرار داده‌اند.امتیاز این رساله بر سایر نوشتجات در این است که مؤلّف محترم ـ قدس سره ـ جنبۀ إسقاط تکلیف از دوش مکلف را در استنباط احکام ـ که امروزه بسیار رایج است ـ محور توجه خود قرار نداده‌اند؛ بلکه ایصال به واقعیت حکم شرعی در جنبۀ ارتباط عمل با نفس مکلف و اتّصال انسان به عالم ملکوت و تأثیر غناء و موسیقی در رشد یا افول انسان را ملاک استنباط در نظر گرفته‌اند، به‌علاوه اینکه در تجزیه و تحلیل مسئله، فقط به قواعد متعارف اصولی و رجالی اکتفا ننموده و شواهد و قرائن مختلف تاریخی، فرهنگی و... در زمان صدور آیات و روایات را نیز در نظر گرفته اند.1 ایشان با بررسی شواهد مختلف به سؤالی که در ذهن بسیاری از افراد مطرح است که آیا در عصر صدور روایاتِ حرمتِ موسیقی، فقط موسیقی لهوی محل ابتلا بوده، پس ادلۀ حرمت ناظر به این نحوه از موسیقی است، یا اینکه ادلۀ حرمت شامل همۀ اقسام موسیقی است، به بهترین نحو پاسخ داده‌اند. از دیگر امتیازات این رساله این است که تفصیل حکم موسیقی بر اساس مشترک بودن یا مختص بودن آلات آن به موسیقی لهوی را ـ که در فتاوای معاصرین مطرح است ـ به نحو فنی مورد بررسی قرار داده و رد کرده است. هم‌چنین مسائل جانبی مرتبط با موسیقی، مثل حکم استفادۀ رسانه‌های گروهی از موسیقی یا مجالس غناء و موسیقی (کنسرت) و خریدوفروش آلات آن و... نیز بیان گردیده است. امتیاز دیگر این رساله تحلیل دقیق مستثنیات حرمت غناء و موسیقی و بررسی مواردی که از این دو عنوان در لسان شارع از حکم حرمت مورد استثناء قرار گرفته است، با نگاه فوق‌الذکر می‌باشد.
رسالۀ غناء و موسیقی
64موجب فرح و سرور و لذّت است، صدای مرد هم برای زن همین‌طور است. حکم اختصاص به مرد ندارد.
البته در مورد شنیدن صدای مرد توسط زن بحث روی غناء است. بله، [در غیر از مسئلۀ غنا] شنیدن صدای مرد توسّط زن عیب و اشکالی ندارد، یعنی از این طرف که زن صدای مرد را بشنود، عیبی ندارد.
روایات دالّ بر حرمت غناء و آثار سوء آن و کدورت مجلس غناء
روایت دیگر روایت أبوالصّباح کنانی است:
حضرت امام صادق علیه السلام دربارۀ آیۀ ﴿وَٱلَّذِينَ لَا يَشۡهَدُونَ ٱلزُّورَ﴾1 فرمودند: «منظور غناء است.»2
روایت دیگر:
محمّدُ بنُ یحیی [عن أحمَدَ بنِ محمّدٍ عن الحُسَینِ بنِ سَعیدٍ عن إبراهیمَ بنِ أبی‌البِلادِ] عن زَیدٍ الشَّحّامِ قال: قال أبوعَبدِاللَهِ علیه السّلام: «بَیتُ الغِناءِ لا تُؤمَنُ فیهِ الفَجیعَةُ و لا تُجابُ فیهِ الدَّعوَةُ و لا یَدخُلُهُ المَلَک.»3
روایت دیگر:
عَلیُّ بنُ إبراهیمَ [عن أبیهِ عن ابنِ‌أبی‌عُمَیرٍ عن مِهرانَ بنِ محمّدٍ] عن الحَسَنِ بنِ هارونَ قال: سَمِعتُ أباعَبدِ‌اللَهِ علیه السّلام یقولُ: «الغِناءُ مَجلِسٌ لا ینظُرُ اللَهُ إلیٰ أهلِهِ و هو مِمّا قال اللَهُ عزّوجلّ: ﴿وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَشۡتَرِي لَهۡوَ ٱلۡحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَن سَبِيلِ ٱللَهِ﴾.4»5
- سوره فرقان (٢٥) آیه ٧٢.
- الکافی، ج ٦، ص ٤٣٣.
- همان. ترجمه:
«امام صادق علیه السّلام فرمود: ”خانه‌ای که در آن آواز خوانده شود، از اینکه مصیبتی بر آن نازل شود ایمن نیست، دعا در آن مستجاب نمی‌شود و ملائکه در آن خانه وارد نمی‌شوند.“» (محقق) - سوره لقمان (٣١) آیه ٦.
- الکافی، ج ٦، ص ٤٣٣. ترجمه:
«حسن بن هارون گوید: شنیدم امام صادق علیه السّلام می‌فرمود: ”مجلس غناء مجلسی است که خدا به اهلش نگاه نمی‌کند، و از جمله چیزهایی است که خداوند عزّوجلّ دربارۀ آن فرموده است: ﴿و بعضی از مردم کسانی هستند که گفتار باطل و بیهوده را خریدارند تا مردم را از راه خدا بر کنار دارند﴾.“» (محقق)