رسالۀ غناء و موسیقی
بررسی فقهی حرمت غنای لهوی و موسیقی
این رسالۀ فقهی دروس خارج فقه عالم ربانی و عارف صمدانی مرحوم آیةاللَه حاج سیّد محمدمحسن حسینی طهرانی ـ قدس سرّه ـ در سال‌های ١٤٢٠و ١٤٢١ ه . ق در حوزه علمیه قم است که موضوع غناء و موسیقی را از نگاه احکام شرع به‌طور مبسوط مورد تحلیل و بررسی قرار داده‌اند.امتیاز این رساله بر سایر نوشتجات در این است که مؤلّف محترم ـ قدس سره ـ جنبۀ إسقاط تکلیف از دوش مکلف را در استنباط احکام ـ که امروزه بسیار رایج است ـ محور توجه خود قرار نداده‌اند؛ بلکه ایصال به واقعیت حکم شرعی در جنبۀ ارتباط عمل با نفس مکلف و اتّصال انسان به عالم ملکوت و تأثیر غناء و موسیقی در رشد یا افول انسان را ملاک استنباط در نظر گرفته‌اند، به‌علاوه اینکه در تجزیه و تحلیل مسئله، فقط به قواعد متعارف اصولی و رجالی اکتفا ننموده و شواهد و قرائن مختلف تاریخی، فرهنگی و... در زمان صدور آیات و روایات را نیز در نظر گرفته اند.1 ایشان با بررسی شواهد مختلف به سؤالی که در ذهن بسیاری از افراد مطرح است که آیا در عصر صدور روایاتِ حرمتِ موسیقی، فقط موسیقی لهوی محل ابتلا بوده، پس ادلۀ حرمت ناظر به این نحوه از موسیقی است، یا اینکه ادلۀ حرمت شامل همۀ اقسام موسیقی است، به بهترین نحو پاسخ داده‌اند. از دیگر امتیازات این رساله این است که تفصیل حکم موسیقی بر اساس مشترک بودن یا مختص بودن آلات آن به موسیقی لهوی را ـ که در فتاوای معاصرین مطرح است ـ به نحو فنی مورد بررسی قرار داده و رد کرده است. هم‌چنین مسائل جانبی مرتبط با موسیقی، مثل حکم استفادۀ رسانه‌های گروهی از موسیقی یا مجالس غناء و موسیقی (کنسرت) و خریدوفروش آلات آن و... نیز بیان گردیده است. امتیاز دیگر این رساله تحلیل دقیق مستثنیات حرمت غناء و موسیقی و بررسی مواردی که از این دو عنوان در لسان شارع از حکم حرمت مورد استثناء قرار گرفته است، با نگاه فوق‌الذکر می‌باشد.
رسالۀ غناء و موسیقی
65روایت دیگر، مربوط به بَربَط و عود و مسائل دیگر است1 که بعداً مطرح می‌کنیم و فعلاً بحث را روی موضوع غناء جلو می‌بریم.
روایت دیگر، روایت مرسل است:
سَهلٌ [عن إبراهیمَ بنِ محمّدٍ المَدینیّ] عَمَّن ذَکرَهُ عن أبی‌عَبدِ‌اللَهِ علیه السّلام قال: سُئِلَ عن الغِناءِ و أنا حاضِرٌ فَقالَ: «لا تَدخُلوا بُیوتًا اللَهُ مُعرِضٌ عن أهلِها.»2
روایت دیگر:
یاسرِ خادم عن أبی‌الحسن الرّضا علیه السّلام قال: «مَن نزَّه نفسَه عن الغناء فإنّ فی الجنّة شجرةً یأمرُه اللَهُ تعالیٰ الرّیاحَ أن تُحرّکَها فیَسمَعُ لها صوتًا لم یَسمَع بمثلِه، و مَن لم یتنزَّه عنه لم یَسمَعه!»3
اگرچه روایت اعم از کراهت و حرمت است ولی به‌طور کلی ادلۀ حرمت واضح است.
روایت دیگر:
عَلیُّ بنُ إبراهیمَ عن أبیهِ عن ابنِ‌مَحبوبٍ عن عَنبَسَةَ عن أبی‌عَبدِ‌اللَهِ علیه السّلام
- الکافی، ج ٦، ص ٤٣٤.
- همان. ترجمه:
«از امام صادق علیه السّلام دربارۀ غناء پرسیدند، حضرت فرمود: ”در خانه‌هایی که خداوند از اهل آن خانه رو برگردانده است داخل نشوید.“» (محقق) - الکافی، ج ٦، ص ٤٣٤. ترجمه:
«امام رضا علیه السّلام فرمود: ”همانا در بهشت درختی است که خداوند عزّوجلّ به بادها دستور می‌دهد که آن را تکان دهند و کسی که از شنیدن غناء دوری گزیند، صدایی را از آن درخت می‌شنود که به‌مانند آن هرگز نشنیده است، و هر کسی که از غناء دوری نکند آن صدا را نمی‌شنود!“» (محقق)