ارتداد در اسلام

استاد: بله، بنابراین دیگر امروز آیات و روایات از درجۀ اعتبار و حجیّت ساقط هستند.

مسئلۀ دیگری که مطرح می‌شود آن است که می‌گویند:

یک فقیه نمی‌تواند بر تمام مسائل این علم با آن وسعتی که دارد، اطلاع پیدا کند؛ لذا ممکن است یک نفر از نقطه‌نظرِ اطلاع بر موضوعات، از یک فقیه جلوتر باشد. چه‌بسا یک نفر که به مسائل امروزی وارد است، از یک فقیه خبیرتر باشد؛ پس او باید فتوا دهد نه یک فقیه. فقیهی که از مسائل پزشکی، ماوراءطبیعت و علوم امروزی اطلاع ندارد، نمی‌تواند فتوا بدهد. فتوا باید با وسعت اطلاعاتیِ شخص منطبق باشد، و مفتی باید همۀ جوانب را در نظر بگیرد.

بنابراین، این انحصار فتوا در فقیه به‌طورکلی از بین رفته، بلکه فتاوا و اجتهاداتی که تابه‌حال بوده نیز از بین می‌رود. همۀ این مسائل، تبعاتی است که بر این قضیّه مترتب است.

تلمیذ: لازمۀ این مطلب آن است که اصلاً کسی فتوا ندهد؛ زیرا در خارج عالِمی مسلط بر تمام علوم تحقق پیدا نمی‌کند.

استاد: بله.

تلمیذ: با این فرض، باید خودش هم کنار برود.

استاد: بله. البته در اینجا ابحاث فنی مطرح می‌شود. مثلاً ایشان مسئلۀ انعکاس قضایا در یکدیگر و تأثیرپذیری قضایا از یکدیگر را مطرح می‌کند و می‌گوید:

همۀ آنچه که در عالَم وجود دارد، با هم ارتباط دارند؛ دین ما نیز جدای از اشیاء نیست. بنابراین هر چیزی در هرجا اتفاق می‌افتد، در دین ما نیز تأثیر می‌گذارد.¹

آن‌وقت این اشکال به ایشان مطرح می‌شود که: اولاً نظریۀ شما نیز قابل استناد نیست؛ زیرا خود شما نیز اطلاع بر همۀ مسائل ندارید.