ارتداد در اسلام

مُحلّله و محرّمه کرد، هارون باید می‌گفت: « چرا آن را شکستی؟ لعل اینکه فضل می‌خواست از این آلت استفادۀ محلّله کند.» حال که نگفت، پس معلوم می‌شود که این توجیهات، حرف‌های من‌درآوردیِ امروزی است.

تلمیذ: ما نمی‌توانیم با استصحاب قهقریٰ بگوییم: چون این آلت موسیقی الآن منافع ندارد و حرام است، آن موقع هم حلال نبوده است. آیا قبول می‌کنید که امروزه برای بعضی از اشیاء منافع محلّله‌ای پیدا شده است؟

استاد: ممکن است برای شراب هم استفادۀ محلّله ـ حتی به‌عنوان دارو ـ درست کرد، ولی صحبت در این است که آیا فضل بن یحیی هم آمده از تار استفادۀ دارو کند؟!

تلمیذ: استفادۀ محلله از تار در آن موقع مصداق نداشته است.

استاد: مطلب این است که اصل این مسئله در آن زمان مطرح نبوده و از اصل حرام بوده است. الآن استفادۀ حلالِ این دُنبک و تار و غیره که در همان موقع هم وجود داشته، چیست؟ مجالس غناء و غیرغناء معنا ندارد؛ یک غناء بیشتر نداریم، که آن هم حرام است.¹

علیٰ‌کلّ‌حال در استنباط احکام، مطالعۀ تاریخ و وضعیت مردم، حتی اقتصاد و نحوۀ معاملات و دادوستد و عنایتی که مردم به متاع خود داشته‌اند، بسیار مهم است؛ خصوصاً در باب دیات، زکوات و خمس.

مِن‌باب‌مثال یکی از مسائلی که امروزه مطرح می‌شود، قضیۀ زکات است. زکات در نُه چیز واجب است: نقدین، اغنام ثلاثه، غَلات اربعه (گندم، جو، کشمش و خرما). حال بعضی با ملاحظۀ یک روایت راجع‌به رزق و بدون توجه به چیز دیگری، حکم زکات را گسترش می‌دهند و می‌گویند: منظور از غلات اربعه «ارزاق عمومی» است؛ لذا زکات به اشیاء دیگری مانند برنج نیز تعلق می‌گیرد.²