ارتداد در اسلام
تبیین جایگاه ارتداد در اسلام و احکام مترتبه بر آن
کتاب حاضر، دربرگیرندۀ مبانی و مباحث تحلیلی پیرامون مسئلۀ ارتداد در دین مبین اسلام است. این اثر که برگرفته از نوشته‌جات و دروس خارج فقه آیت‌الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی (قدّس‌سرّه) است، ارتداد را از منظر عقلی، فطری و فقهی تحلیل کرده و تفاوت نگاه مکتب اهل‌بیت علیهم‌السلام را با دیدگاه‌های افراطی و تفریطی در مقولۀ آزادی اندیشه و بیان نشان می‌دهد. مؤلف در این اثر، مسائل مهمی نظیر تفاوت ارتداد ملی و فطری، نقش علم و عقل و عناد در تحقق موضوع ارتداد و... را در کنار مباحث کلامی و تاریخی بررسی کرده است. این کتاب با ساختاری موضوعی در یک مقدمه و ۹ فصل تدوین شده است.
ارتداد در اسلام
851
در این زمینه، یک دسته از روایات، روایاتی بر محوریت هر دو نوع ارتداد است و در آنها مادۀ اشتراک وجود دارد، و دستۀ دیگر روایاتی است که در آنها مواد افتراق وجود دارد.
بررسی روایات وسائل الشیعه در مبحث ارتداد
روایات باب اول وسائل‌الشیعه: «بابُ أنّ المرتدَّ عن فطرةٍ قَتلُهُ مباحٌ»
و اما یک نگاه اجمالی به ابواب حدّ مرتد در کتاب وسائل:2
روایت اول از باب اول:
محمد بنُ علی بنِ الحسینِ بإسنادهِ عن الحسنِ بنِ محبوبٍ، عن أبی‌أیّوبَ، عن
- ← بوده‌اند. این‌چنین شخص چون به سنّ بلوغ برسد و مسلمان باشد (بدین معنی که یا در زمان طفولیت، پدر و یا مادرش مسلمان شوند در این صورت طفل هم به‌تبع آنان مسلمان می‌شود؛ و یا اگر هر دو کافر ماندند و طفل هم به‌تبع آنان تا سنّ بلوغ کافر بماند بعد از بلوغ به اختیار خود مسلمان شود) و پس از ایمان کافر شود، مرتد شود. این را مرتد ملی گویند؛ یعنی بعد از بلوغ، از ملت و شریعت اسلام مرتد شده است نه از سرشت و فطرت اسلام. چنین شخصی اگر به اسلام برگردد و توبه کند، در محکمۀ شرع حکمش قتل نیست و حاکم اسلام حکم کشتن را دربارۀ او اجرا نمی‌کند؛ خواه مرد باشد و خواه زن. و اما اگر توبه نکرد و به ارتداد و کفر خود باقی ماند، باز حکمش قتل نیست، بلکه او را حبس می‌کنند و احکام مرتد ملی را بر او جاری می‌کنند تا مسلمان شود؛ خواه مرد باشد و یا زن.
البته تمام این مسائل از نقطه‌نظر حکم ظاهر اسلام و اجرای حد و تأدیب از نقطه‌نظر قوانین جزایی اسلام است. و اما از نقطه‌نظر باطن اگر توبه کند و به اسلام بازگشت کند، توبۀ او مقبول و در هر حال به بهشت می‌رود؛ گرچه حکم ظاهری اسلام دربارۀ او اجرا شده باشد و او را حبس کرده و یا به قتل رسانیده باشند.
اما گر توبه نکرد و با حال کفر از اسلام مُرد و یا کشته شد، اعمال او حبط می‌شود و در جهنم مخلّد است، ﴿مَن يَرۡتَدِدۡ مِنكُمۡ عَن دِينِهِۦ فَيَمُتۡ وَهُوَ كَافِرٞ﴾ ”کسی که مرتد شود از میان شما افراد مسلمان از دین خود، و پس از آن در حالت کفر بمیرد“ ﴿فَأُوْلَٰٓئِكَ حَبِطَتۡ أَعۡمَٰلُهُمۡ فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِ﴾ ”تمام اعمال خوبی که در دنیا انجام داده‌اند اثر دنیوی و اخروی آنان حبط می‌گردد“﴿أُوْلَٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلنَّارِ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ﴾ ”و چنین کسانی یاران آتش‌اند و در آن مخلّد و جاودانه می‌مانند.“»
- وسائل‌الشیعه، ج ٢٨، ص ٣٢٣.
- ← بوده‌اند. این‌چنین شخص چون به سنّ بلوغ برسد و مسلمان باشد (بدین معنی که یا در زمان طفولیت، پدر و یا مادرش مسلمان شوند در این صورت طفل هم به‌تبع آنان مسلمان می‌شود؛ و یا اگر هر دو کافر ماندند و طفل هم به‌تبع آنان تا سنّ بلوغ کافر بماند بعد از بلوغ به اختیار خود مسلمان شود) و پس از ایمان کافر شود، مرتد شود. این را مرتد ملی گویند؛ یعنی بعد از بلوغ، از ملت و شریعت اسلام مرتد شده است نه از سرشت و فطرت اسلام. چنین شخصی اگر به اسلام برگردد و توبه کند، در محکمۀ شرع حکمش قتل نیست و حاکم اسلام حکم کشتن را دربارۀ او اجرا نمی‌کند؛ خواه مرد باشد و خواه زن. و اما اگر توبه نکرد و به ارتداد و کفر خود باقی ماند، باز حکمش قتل نیست، بلکه او را حبس می‌کنند و احکام مرتد ملی را بر او جاری می‌کنند تا مسلمان شود؛ خواه مرد باشد و یا زن.