ارتداد در اسلام
تبیین جایگاه ارتداد در اسلام و احکام مترتبه بر آن
کتاب حاضر، دربرگیرندۀ مبانی و مباحث تحلیلی پیرامون مسئلۀ ارتداد در دین مبین اسلام است. این اثر که برگرفته از نوشتهجات و دروس خارج فقه آیتالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی (قدّسسرّه) است، ارتداد را از منظر عقلی، فطری و فقهی تحلیل کرده و تفاوت نگاه مکتب اهلبیت علیهمالسلام را با دیدگاههای افراطی و تفریطی در مقولۀ آزادی اندیشه و بیان نشان میدهد. مؤلف در این اثر، مسائل مهمی نظیر تفاوت ارتداد ملی و فطری، نقش علم و عقل و عناد در تحقق موضوع ارتداد و... را در کنار مباحث کلامی و تاریخی بررسی کرده است. این کتاب با ساختاری موضوعی در یک مقدمه و ۹ فصل تدوین شده است.
ارتداد در اسلام
89در این روایت میفرماید حضرت او را توبه دادند: «فاستتابَهُ»؛ اما در روایت دوم فرمود: «فلا توبَةَ له»؛ پس باید هر دو روایت را لحاظ کرد و دقت کرد که «عدم استتابه» در روایت دوم به چه منظوری است.1
روایت پنجم را نیز شیخ از احمدبنمحمد نقل میکند:
و عنه عن العَمرَکیِّ بنِ علی، عن علی بنِ جعفرٍ، عن أخیه أبیالحسن علیه السّلام، قال: «سألتُه عن مسلمٍ تنصَّر.» قال: «یُقتَل و لا یستتاب.» قلتُ: «فنصرانیٌ أسلمَ ثم ارتدَّ؟» قال: «یُستتاب، فإن رجَع، و إلّا قُتِلَ».2
ظاهراً مفاد فقرۀ اول این روایت، خلاف روایت چهارم است. از اینجا ما متوجه میشویم که چون روایت چهارم مربوط به زمان امیرالمؤمنین علیه السّلام است، و در زمان پیغمبر و امیرالمؤمنین همه مسبوق به کفرِ ملی بودهاند ولی در زمان
- چنین به نظر میآید علت صدور حکم قتل بهصورت تدریجی در این روایت آن باشد که شخص مرتد تا آخرین لحظات فرصت رجوع و توبه داشته باشد. چنانچه در ذیلِ روایت حکم غلاة در صفحۀ ص ١٣٤ از همین کتاب چنین آمده است:
البته تصور بنده بر این است که منظور حضرت از این کار آن بوده که کمکم زمینه را برای آنها فراهم کنند تا اگر بتوانند برگردند؛ بعید است که میخواستند آنها را حبس کنند تا هیچ راه فراری نداشته باشند. (محقق) - وسائلالشیعه، ج ٢٨، ص ٣٢٥. ترجمه:
«حضرت علیبنجعفر علیه السّلام از برادرش امام موسیبنجعفر علیهما السّلام نقل میکند که از ایشان راجعبه مسلمانی که نصرانی شود سؤال کردم. فرمود: ”کشته میشود و از وی درخواستِ توبه نمیگردد.“ عرض کردم: اگر یک فرد نصرانی مسلمان شود و سپس مرتد گردد حکمش چیست؟ فرمود: ”از وی طلبِ توبه میشود، اگر بازگشت و توبه نمود بخشیده میشود والاّ کشته میشود.“» (محقق)
- چنین به نظر میآید علت صدور حکم قتل بهصورت تدریجی در این روایت آن باشد که شخص مرتد تا آخرین لحظات فرصت رجوع و توبه داشته باشد. چنانچه در ذیلِ روایت حکم غلاة در صفحۀ ص ١٣٤ از همین کتاب چنین آمده است:
