
رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدسسره میباشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان میشود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمیباشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیشفرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتراند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمیتواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
35هم بگوییم: «اصلاً معنای توانستن همین است که نباید زحمت مضاعفی پیش آید!»
بعد از این آیه، وقتی به سراغ سایر آیات میآییم، میبینیم که وجوب حج با تعبیر عجیبِ ﴿وَأَذِّن فِي ٱلنَّاسِ بِٱلۡحَجِّ يَأۡتُوكَ رِجَالٗا وَعَلَىٰ كُلِّ ضَامِرٖ يَأۡتِينَ مِن كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٖ﴾1 آمده است؛ آیه میفرماید:«ای پیامبر، اعلام کن برای حج تا این مردم با پای پیاده و با چهارپای لاغر (و مرکب کج و لنگ)، از هر راه دوری بهسوی تو آیند!» ﴿ضَامِرٖ﴾ به حیوان لاغری گفته میشود که بلنگد و راه برود و شاید اگر به مکه برسد، دیگر غزل خداحافظیاش را بخواند!2
خدا با ما شوخی نکرده است! آیۀ قرآن وحی است و اگر یک فاء و واو جابهجا شود، معنای آیه تغییر میکند؛ کسی هم نمیتواند بگوید این استنباط ابیبصیر و محمدبنمسلم و سکونی و امثال آنهاست.
وقتی آیۀ ﴿وَأَذِّن فِي ٱلنَّاسِ بِٱلۡحَجِّ يَأۡتُوكَ رِجَالٗا وَعَلَىٰ كُلِّ ضَامِرٖ يَأۡتِينَ مِن كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٖ﴾ به گوش شما میرسد، بینکموبینالله چه تصویری از این عبادت و نُسک در ذهنتان نقش میبندد؟ آیا این تصور به ذهن میآید که هفت نفر زیر بغل آقا را بگیرند و فرد دیگری هم ساک را بیاورد که مبادا دست آقا سنگین شود و یا کسر شأن باشد؟!
- سوره حج (٢٢) آیه ٢٧. امامشناسی، ج ٦، ص ١٢٩:
«و در میان مردم اعلان و اعلام حج کن، تا اینکه به سوی تو پیادگان و بر هر شتر لاغری (که از بُعد سفر و رنج مسافت، ضعیف و لاغر شده است) رهسپار گردند؛ آن شترانی که از راه دور و مسافت درازی میآیند.» - «ضامر» به حیوان نحیف و لاغری گفته میشود که چندان امیدی برای به مقصد رسیدن او نمیباشد، و این از نکات بسیار مهم و بلیغ در ابلاغ اهمیت حج است که خداوند میخواهد به ما بفهماند که آنقدر مسئلۀ حج مسئلهای حیاتی و مهم است که حتی اگر هم هیچ مرکب و وسیلۀ راه راهواری برای حرکت و سیر حاج یافت نشد، باید با این وسیلهای که امید به وصول به مقصد با آن نمیرود، حج ترک نشود.
- سوره حج (٢٢) آیه ٢٧. امامشناسی، ج ٦، ص ١٢٩:
