فقاهت در تشیع

مدخلیّتی در تفاوت بین حکم واقعی و ظاهری برای مجتهد ندارد. چه تفاوتی بین غیبت امام علیه السّلام و بین حضور امام ولی سالیان سال در زندان هارون ملعون وجود دارد؟! و یا حصر امامین همامین عسکریّین علیهما السّلام در سامرّا می‌باشد؟! امّا سخن در این است که صِرف قرب با امام علیه السّلام و اتصال به معصوم برای وصول به حکم واقع و انتظار حقیقی پروردگار از شیوه و رفتار بندۀ خود، کفایت می‌کند؟! یا اینکه لیاقت و استعداد و اهلیّت خود شخص در تلقّی مراتب مختلف معرفت و حقایق صادره از زبان معصوم علیه السّلام دخالت تام و غیر قابل انکار دارد؟

فقیه واقعی، عارف به جمیع حقایق کلام اهل بیت علیهم السّلام

 آری مطلب اینجا است که وقتی امام صادق علیه السّلام می‌فرماید:

أنتم أفقَهُ‌ النّاسِ‌ إذا عَرَفتُم مَعانیَ کلامِنا؛¹ «شما در صورتی به حقیقت فقه و معرفت دینی خواهید رسید که کاملاً متوجّه معانی و حقایق در پسِ پردۀ کلمات ما بشوید.»

 آیا منظور امام ادراک مسائل حیض و نفاس است؟! یا تحقیق در معاملات و ابواب تجارت و خرید و فروش است؟! و یا مسائل شکّیات در نماز می‌باشد؟! اینها که مشکلی ندارد!

 مقصود امام علیه السّلام معرفت و فهم جمیع حقایق و معارفی است که از زبان و بنان معصوم علیه السّلام صادر می‌شود؛ نه بخشی از آن که مربوط به تکالیف ظاهریّه است.

 گویند در زمان مرجعیّت و ریاست مرحوم میرزای شیرازی، جمعی از اهل علم گناباد و اطراف، جهت عرض حال قضیّۀ مرحوم سلطان محمّد گنابادی ـ رضوان الله علیه ـ به سامرّا مشرّف می‌شوند، و نامه‌ای توسط خادم منزل مرحوم میرزا به ایشان تقدیم می‌کنند. ایشان پس از قرائت نامه، آن را زیر تشک می‌گذارد و پاسخی بدان نمی‌دهد. ساعتی می‌گذرد و آن عدّه وقتی می‌بینند پاسخی نیامده است، پیام می‌دهند: