فقاهت در تشیع

لزوم اطاعت و انقیاد علما و مجتهدین و عموم مردم در برابر عالم ربّانی

 بنابراین از امثال این احادیث، چنین استفاده می‌شود که نه تنها وظیفۀ عوام، وجوب تقلید و متابعت از یک‌چنین انسان ملکوتی و فقیه ربّانی است؛ بلکه حتّی سایر اهل علم و فضل از فقها و مجتهدین نیز در برابر این فرد باید مطیع و منقاد باشند و از اوامر و نواهی او سرپیچی ننمایند. زیرا وسائط و شرائط وصول به تکلیف نسبت به سایرین، شرایط و علل و اسباب ظاهری می‌باشد؛ و علل إشراف بر احکام و تکالیف الهی نسبت به علمای ربّانی و فقهای الهی، علل ربوبی و ملکوتی خواهد بود؛ و طبیعی است که حصول ظن و علم ظاهری، در قبال کشف ربوبی و إشراف لاهوتی، محلّی از اعراب نخواهد داشت. و به همین جهت است که می‌بینیم بزرگان از صلحا و مجتهدین در قبال شخصیّتی، مثل مرحوم علاّمۀ بحرالعلوم سرِ تعظیم فرود می‌آوردند و مطالب او را همچون کلمات و فرمایشات صادره از حضرات معصومین علیهم السّلام تلقّی می‌نمودند.

علّت عدم فهم دقیق روایات بیان‌کنندۀ شرایط و خصوصیّات مرجعیّت عامّه

 در اینجا باید به این نکتۀ اساسی توجه نمود: علّت اینکه فهم و ادراک امثال این احادیث و فرمایشات از حضرات معصومین علیهم السّلام برای عموم مردم علی‌الخصوص طبقۀ فضلا و علما مشکل می‌نماید ـ تا جایی که مصداق این حدیث عجیب برای بسیاری از اهل فضل، همان عدالت ظاهری خواهد بود نه بیشتر ـ این است که افق فهم و ادراک ما و حدود شناخت و معرفت ما محدود به همین حواسّ ظاهر و اسباب و وسائط ظاهری و حسّی است، همچون چشم و گوش ظاهری و گفته‌ها و شنیدنی‌های ظاهری، که بر اساس دیدن و شنیدن و اجتماع اخبار در ظرف ذهن به جمع و تفریق آنها می‌پردازیم، و با انگیزه‌های نفسانی و مصالح و مضارّ دنیوی آنها را می‌آمیزیم، و سپس از میان این اندوخته به نتیجه و هدف مقصود می‌رسیم.

 در نتیجه، روزی به نفع یک جریان فتوا می‌دهیم و روز دیگر با کشف خلاف و بطلان فتوای اوّل، به حاشا کردن و توجیه و تأویل می‌پردازیم؛ یا اینکه می‌گوییم: