امام شناسی ج8

احتمال وقتى متعین مى‌شود كه تمام احتمالات دیگر منتفى شود. و این روایت كمتر از احتمال مجرّد از سند نیستند.

 و ممكن است بگویند: مراد از إکمَالِ دین‌، پاك شدن بیت اللَه الحرام است براى مسلمین و بیرون راندن مشركین است از آنجا، به طورى كه مسلمین بتوانند حجّ كنند و با ایشان مشركین نباشند.¹

 این گفتار نیز درست نیست زیرا پاك شدن جَوّ براى مسلمین قبل از یكسال صورت گرفت، و تقیید آن به لفظ امروز كه در گفتار خدا: ﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ‌﴾ آمده است معنى ندارد. و علاوه بر فرض اینكه بتوانیم این صفاى جوّ و پاك شدن بیت اللَه را إتمام نعمَت‌ بدانیم ولیكن‌ إکمَالِ دِین‌ نمى‌توانیم بدانیم.

 دین عبارت است از مجموعه عقائد و احكامى، و كمال آن نیست مگر به اضافه كردن چیزى به اجزاء و قسمت‌هاى آن. و پاك كردن و خلوص بیت اللَه را نمى‌توان إكمال نامید زیرا ارتفاع موانع و مزاحمات را از قسمت‌هاى دین و اجزاء آن اكمال نمى‌گویند. و از این گذشته اشكال یأس كفّار از دین به حال خود باقى است.

 و ممكن است بگویند: مراد از إکمَالِ دین، بیان تفصیلى محرّمات است تا آنكه مسلمین آنها را یاد گیرند و بدان عمل كنند. یعنى از آن محرّمات اجتناب نمایند، و از كافران مترسند. چون كافران از تظاهر و امید غلبه بر دین مسلمانان نا امید شده‌اند به علّت آنكه خداوند مسلمین را به اظهار دینشان و به غلبه بر کفّار عزّت‌ بخشیده است.

 و توضیح این مطلب آنست كه: حكمت اكتفاء در صدر إسلام از مُحَرَّماتِ اكل به ذكر چهار چیز از آن یعنى‌ ﴿ميتَه و دَم و لَحْم خِنْزِير و ما أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَهِ بِهِ‌﴾ (مردار و خون و گوشت خوك و حیوانى را كه با اسم غیر خدا كشته باشند) چنانكه در بعضى از سوره‌هاى مكّیه وارد است، و ترك كردن تفصیلات آن محرّمات را كه در این آیه مائده وارد شده و إسلام آنها را براى مسلمانان ناپسند داشته است، و بیان نكردن خصوصیات محرّمات را تا بعد از فتح مكّه به جهت بیان تدریجى در حرمت این‌