امام شناسی ج13

پیوسته پسندیده است.

 این آیه هم بر اساس قانون عدالت و هم بر اصل قانون اخلاق كریم است، و این دو قانون هر دو محمود و پسندیده است و به طریق أولى باید در پیغمبر خدا كه متخلّق به اخلاق خداست تجلّى كند، و بهتر و بیشتر از همه كس باید او عامل بدین عمل گردد. فلهذا در ناحیه عبودیت مطلقه‌اش اظهار مى‌كند: صبر مى‌كنم. و در هر موطن و محلّى رسول خدا صبر مى‌نمود و كارهاى خود را بر اساس انتقام انجام نمى‌داد و پیوسته با جمیع خلق خدا با نظر مواسات و مساوات رفتار مى‌نمود. صَلّى اللهُ عَلَیک یا رَسُولَ اللهِ!

مقام صبر و احسان رسول خدا (ص)

 در تواریخ همگى آمده است كه رسول الله صلّى الله علیه و آله فرمود: اگر دستم برسد سى نفر از آنان را مُثله مى‌كنم؛ مگر در «رَوْضَةُ الصّفا» كه هفتاد نفر وارد است.

 و شاید درجه و مقام احسان از این گونه صبرها و تحمّل‌ها نصیب مؤمن شود، چون بلافاصله پس از این دو آیه مى‌فرماید: إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَ الَّذِينَ هُمْ مُحْسِنُونَ‌.¹ «خداوند معیت دارد با كسانى كه تقوى پیشه دارند و با كسانى كه محسن هستند.»

 در روایت از رسول خدا صلّى الله علیه و آله از مقام احسان پرسیدند، در جواب فرمود: اعْبُدِ اللّهَ کأنّک تَرَاهُ، فَإنْ لَمْ تَکنْ تَرَاهُ فَإنّهُ یرَاک! «معنى و مفاد احسان آن است كه: طورى خدا را عبادت كنى كه گوئى او را مى‌بینى، و اگر نمى‌توانى بدین گونه عبادت كنى، لا اقل او را طورى عبادت كن كه بدانى او تو را مى‌بیند.»

 بارى، مراد و منظور ما در اینجا از تطویل قضیه غزوه احد در شرح آیه وافى هدایه: وَ ما مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ‌² این بود كه دانسته شود: یگانه فاتح و دلسوز صمیم و فداكار و از خود گذشته و دلباخته و دل و جان داده به‌