معاد شناسی ج1
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد اول از این مجموعه پیرامون «رابطه باطنی دنیا و آخرت» و «حرکت انسان به سوی باطن دنیا» سخن به‌میان آمده است. مهمترین مباحث این مجلّد: • فرق مؤمن و کافر در پیروی از عقل و حسّ • معنای زینت و غرور بودن دنیا • دنیا، ظاهر حیات و آخرت، باطن آن است • علت ترس از مرگ • اشتیاق به مرگ، شاخص مؤمن • معنای دنیای مذموم • راه بهشت، صبر در ناملایمات است • مرگ و خواب از یک مقوله‌اند، با شدّت و ضعف • در حال خواب با بدن مثالی هستیم • عمل فرشتگانِ قبض روح و ملک الموت، عین عمل خداست • کیفیت قبض روح افراد مختلف، از مؤمن و کافر و ستمگر • قبض روح و مشاهدات در حال مرگ، با باطن است • مرگ، تطهیر و تزکیه است • در آخرت، متاع عبودیت و تقویٰ خریدار دارد
معاد شناسی ج1
174روح و نفس ناطقه انسان از تولّد تا زمان مرگ عوض نمى‌شود بلكه باقى است و شخصیت انسان را معین مى‌كند، ولى البتّه تكاملى دارد و از مراحل استعداد و قابلیت به مرحله تعین و فعلیت میرسد.
عالم ذهن و مثال انسان كه آن را عالم برزخ نیز گویند، تغییر و تبدیل پیدا نمى‌كند بلكه مراحلى را از تكامل مى‌پیماید.
بدن انسان دائماً در تغییر و تبدیل بوده، هر روز اجزائى را از دست میدهد و اجزاى دگرى را به خود اضافه مى‌كند، و غذا بدل ما یتحلّل است كه باید دائماً به آن برسد و جاى اجزاى از بین رفته را پر كند و تدارك بنماید.
وقتى انسان مى‌خوابد بدن را زمین مى‌گذارد، ولى عالم مثال و ذهن او بر زمین نمى‌افتد.
ذهن او بیدار است. حركت مى‌كند، مسأله فكرى حلّ مى‌كند، عبادت مى‌كند، دادوستد مى‌نماید، نكاح مى‌كند، بر هوا پرواز و در دریا شنا مى‌كند، و بالاخره هزاران كار انجام میدهد بصورتهاى مختلف كه ما از آن تعبیر به خواب دیدن و طیف و رؤیا مى‌نمائیم.
در بعضى از خوابها آن‌قدر عصبانى و ناراحت مى‌شود، و دعوى و جنگ راه مى‌اندازد، و ترس و دهشت او را فرا مى‌گیرد؛ و در بعضى دگر آن‌قدر حال انبساط و سرور به او دست میدهد، و در تفرّج و ملایمت و مسالمت به حدّ أعلا میرسد.
چون از خواب بیدار مى‌شود، گمان مى‌كند كه این كارها را بدنش انجام داده است و با این بدن خاكى پرواز كرده و دادوستد