معاد شناسی ج10
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد دهم از این مجموعه پیرامون «حقیقت اعراف»، «حقیقت بهشت» و «حقیقت جهنم در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • صفات و خصوصیات نفسانیۀ «اهل أعراف» • أعراف، موقف اهل عرفان است • رجال أعراف، اهل‌بیت علیهم‌السلام هستند • بهشت و دوزخ در ملکوت زمین است • بهشت و جهنم در حال حاضر، آفریده شده‌اند • معنای صحیح «لا إکراهَ فی الدّین» • شجرۀ طوبیٰ، درخت ولایت است • بهشت، حقیقت ولایت است • بهشت لقاء و جنّت ذات • بهشت قیامت، طلوع عالَمِ نفْس است • کیفیت پیدایش دوزخ • خلقت شیطان بر اساس مصلحت است • مسألۀ «امر بین الأمرین» از اسرار علوم است • اعتماد به دنیا، آتش است • بقاءِ عذاب و تناوب آن، مربوط به معصیت‌های نفس است • حقیقت جهنم، حجاب و بُعد از رحمت خداست • ریشۀ جهنم، یأس از رحمت خداست • خلود و جاودانگی در بهشت و جهنم • پاسخ به اشکالات وارده بر خلود
معاد شناسی ج10
108جهنّم، این قسمت از روایت را بیان خواهیم كرد.
وصف غرفه‌هاى بهشت
در «معانى الاخبار» با إسناد خود از انس بن مالك روایت كرده است كه رسول الله فرموده است:
إنَّ لِلْجَنَّةِ بَابًا یدْعَى الرَّیانَ، لَا یدْخُلُ مِنْهُ إلَّا الصَّائِمُونَ.1
«بدرستى كه براى بهشت درى است كه ریان نامیده مى‌شود، و از آن در كسى وارد نمى‌شود مگر روزه‌گیرندگان.»
این نكته ناگفته نماند كه:
در قرآن كریم و روایات، ذكرى از «غُرفه‌هاى بهشتى» به میان آمده است، و از مضمون آنها استفاده مى‌شود كه محلّ خاصّى است كه حائز اهمّیت است.
«غُرفَه» در لغت به اطاقهاى فوقانى گویند كه بر روى اطاقهاى دیگر ساخته مى‌شود، و آن درجه و محلّ عالى و مرتفع از خانه و قصر است؛ و در روایات و آیات كنایه از مقام و درجه عالى در بهشت است كه به افراد خاصّى عنایت مى‌شود، مثلًا در سوره زمر آمده است:
لكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ لَهُمْ غُرَفٌ مِنْ فَوْقِها غُرَفٌ مَبْنِيَّةٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَعْدَ اللَّهِ لا يُخْلِفُ اللَّهُ الْمِيعادَ.2
«لیكن براى آن كسانى كه تقواى پروردگارشان را بجاى آورده‌اند غرفه‌هائى است كه در بالاى آنها نیز غرفه‌هائى بنا شده است، و از زیر آن غرفه‌ها نهرهائى در جریان است. اینست وعده خدا؛ كه خدا
- «معانى الاخبار» ص ٤٠٩، طبع حيدرى، حديث ٩٠ از نوادر
- آيه ٢٠، از سوره ٣٩: الزّمر