معاد شناسی ج10
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد دهم از این مجموعه پیرامون «حقیقت اعراف»، «حقیقت بهشت» و «حقیقت جهنم در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • صفات و خصوصیات نفسانیۀ «اهل أعراف» • أعراف، موقف اهل عرفان است • رجال أعراف، اهل‌بیت علیهم‌السلام هستند • بهشت و دوزخ در ملکوت زمین است • بهشت و جهنم در حال حاضر، آفریده شده‌اند • معنای صحیح «لا إکراهَ فی الدّین» • شجرۀ طوبیٰ، درخت ولایت است • بهشت، حقیقت ولایت است • بهشت لقاء و جنّت ذات • بهشت قیامت، طلوع عالَمِ نفْس است • کیفیت پیدایش دوزخ • خلقت شیطان بر اساس مصلحت است • مسألۀ «امر بین الأمرین» از اسرار علوم است • اعتماد به دنیا، آتش است • بقاءِ عذاب و تناوب آن، مربوط به معصیت‌های نفس است • حقیقت جهنم، حجاب و بُعد از رحمت خداست • ریشۀ جهنم، یأس از رحمت خداست • خلود و جاودانگی در بهشت و جهنم • پاسخ به اشکالات وارده بر خلود
معاد شناسی ج10
138نامیدن و یا یهودى و نصرانى و صابئى خواندن، ملاك نَجاح و رستگارى نیست.
فلهذا با آنكه مؤمنان را ذكر كرده است، تكرار مى‌فرماید: مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ، یعنى ایمان واقعى و حقیقى. و بنابراین مجرّد گرایش به گروهى پیدا كردن، و خود را از اهل ملّت و نِحلتى دانستن و به نام مخصوصى نامیده شدن، موجب عاقبت به خیرى و رستگارى نمى‌شود؛ بلكه ایمان حقیقى به خدا و روز بازپسین و كردار نیكو لازم است.
و بر این اصل، نفرموده است: مَن ءَامَنَ مِنْهُمْ بِاللهِ وَ الْیوْمِ الآخِرِ كه ضمیر «مِنْهُمْ» را به اسماء سابقه ارجاع دهد، و الّا همان توهّم مى‌آمد؛ و فرموده است: مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ تا جمله سابق را قطع كند، و با جمله مُستأنفه اى بیان یك حقیقت و واقعیتى را بنماید.
و معلوم است كه مؤمنان نیز نباید به نام ایمان اكتفا كنند، و باید دنبال ایمان واقعى بروند، و الّا زیانكار مى‌باشند.
و هر فرد از افراد انسان ـ بدون استثناء ـ ایمان به خدا و روز قیامت داشته باشد و ایمانش واقعى باشد و كارش نیكو باشد، رستگار است. و از جمله أعمال نیكو، تفحّص و تجسّس از حقیقت ادیان و ایمان به رسول الله است، كه در این صورت بر فرض وصول، مؤمن و مسلمان واقعى شده، و بر فرض عدم وصول جزء مستضعفان و یا ملحق به آنها محسوب و مورد رحمت خدا واقع مى‌شوند.