معاد شناسی ج10
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد دهم از این مجموعه پیرامون «حقیقت اعراف»، «حقیقت بهشت» و «حقیقت جهنم در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • صفات و خصوصیات نفسانیۀ «اهل أعراف» • أعراف، موقف اهل عرفان است • رجال أعراف، اهل‌بیت علیهم‌السلام هستند • بهشت و دوزخ در ملکوت زمین است • بهشت و جهنم در حال حاضر، آفریده شده‌اند • معنای صحیح «لا إکراهَ فی الدّین» • شجرۀ طوبیٰ، درخت ولایت است • بهشت، حقیقت ولایت است • بهشت لقاء و جنّت ذات • بهشت قیامت، طلوع عالَمِ نفْس است • کیفیت پیدایش دوزخ • خلقت شیطان بر اساس مصلحت است • مسألۀ «امر بین الأمرین» از اسرار علوم است • اعتماد به دنیا، آتش است • بقاءِ عذاب و تناوب آن، مربوط به معصیت‌های نفس است • حقیقت جهنم، حجاب و بُعد از رحمت خداست • ریشۀ جهنم، یأس از رحمت خداست • خلود و جاودانگی در بهشت و جهنم • پاسخ به اشکالات وارده بر خلود
معاد شناسی ج10
142و بر همین اساس كه بهشت محلّ پاكى و طهارت، و جاى طیب و پاكیزه، و مكان ورودِ پاكان و طیبان است، شَجَره طوبَى در بهشت است.
شجره طوبى درختى است كه حقیقتش از طهارت و پاكى است. چون «طوبى» از مادّه طابَ یطیبُ طِیبًا مشتقّ است1 و معنایش پاك و طیب و پاكیزه خواهد بود.
الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ طُوبى لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآبٍ.2
«آنان كه ایمان آوردند و أعمال صالحه بجاى آوردند، پاكى و طهارت از آنِ آنان باد، و بازگشت نیكو.»
پس واقعیت طوبى، همان نَزاهت و قداست است، و چون داراى فروع و شاخه‌هائى است و طهارت و قداست به انواع و اشكالى متحقّق میگردد، در آخرت نیز بصورت درختى است كه داراى شاخه و فروع نیكو و با ثمر است.
و چون اصل درخت طهارت و قداست، ولایت است كه از آن هر خوبى و هر خیرى مترشّح مى‌شود، و بدون ولایت كه ناشى از محبّت است هیچ چیز داراى ارزش نیست، فلهذا ریشه و اصل این درخت در خانه ولایت است.
این درخت كه درخت ولایت است، از معدن ولایت رشد و نموّ
- طابَ و طوبَى، أجوف يائى هستند؛ و طوبى در اصل طُيْبَى بوده است، به مناسبت ضمّه ما قبل ياء آن را قلب به واو کردند طوبَى شد
- آيه ٢٩، از سوره ١٣: الرّعد