معاد شناسی ج10
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد دهم از این مجموعه پیرامون «حقیقت اعراف»، «حقیقت بهشت» و «حقیقت جهنم در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • صفات و خصوصیات نفسانیۀ «اهل أعراف» • أعراف، موقف اهل عرفان است • رجال أعراف، اهل‌بیت علیهم‌السلام هستند • بهشت و دوزخ در ملکوت زمین است • بهشت و جهنم در حال حاضر، آفریده شده‌اند • معنای صحیح «لا إکراهَ فی الدّین» • شجرۀ طوبیٰ، درخت ولایت است • بهشت، حقیقت ولایت است • بهشت لقاء و جنّت ذات • بهشت قیامت، طلوع عالَمِ نفْس است • کیفیت پیدایش دوزخ • خلقت شیطان بر اساس مصلحت است • مسألۀ «امر بین الأمرین» از اسرار علوم است • اعتماد به دنیا، آتش است • بقاءِ عذاب و تناوب آن، مربوط به معصیت‌های نفس است • حقیقت جهنم، حجاب و بُعد از رحمت خداست • ریشۀ جهنم، یأس از رحمت خداست • خلود و جاودانگی در بهشت و جهنم • پاسخ به اشکالات وارده بر خلود
معاد شناسی ج10
153شیخ طبرسى در تفسیر این آیه فرموده است:
«معنایش اینست كه هیچكس نمیداند كه آنچه براى این دسته كه موجب ترى و تازگى چشم است مخفى شده است چیست؟ و ابن عبّاس گفته است: این آیه تفسیر ندارد؛ و این امر مخفى، أعظم و أجلّ است از آنكه تفسیرش شناخته شود.
وَ قَدْ وَرَدَ فِى الصَّحِیحِ عَنِ النَّبِىِّ صَلَّى اللهُ عَلَیهِ وَ ءَالِهِ وَ سَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ: إنَّ اللهَ یقُولُ: أَعْدَدْتُ لِعِبَادِىَ الصَّالِحِینَ مَا لَا عَینٌ رَأَتْ وَ لَا أُذُنٌ سَمِعَتْ وَ لَا خَطَرَ عَلَى قَلْبِ بَشَرٍ. بَلْهَ مَا أَطْلَعْتُكُمْ عَلَیهِ! اقْرَؤُوا إنْ شِئْتُمْ: فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ. رَواهُ الْبُخارىُّ و مُسْلِمٌ جَمیعًا.
«و در روایت صحیح از رسول خدا صلّى الله علیه و آله و سلّم وارد شده است كه خداوند فرموده است: من براى بندگان صالح و نیكوى خود، چیزى را معین و مهیا كرده‌ام كه هیچ چشمى آن را ندیده است، و هیچ گوشى نشنیده است، و بر اندیشه و خاطر هیچ دل و فكر بشرى خطور ننموده است. از این نعیم بهشتى كه من شما را آگاه كردم، سخن نگوئید! و دست از كنجكاوى بردارید! اگر میخواهید إجمالًا بدانید، این آیه را قرائت كنید: فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ. و این روایت را بُخارى و مُسلم هر دو روایت كرده‌اند.1»
- تفسير «مجمع البيان» طبع صيدا، مجلّد ٤، ص ٣٣١؛ و «بحار الانوار» طبع حروفى، ج ٨، ص ١٢٠