معاد شناسی ج10
کتاب شریف «معاد شناسی» از آثار نفیس علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه می‌باشد. این اثر ارزشمند به قلم خود ایشان، در حقیقت صورت مکتوب و تفصیلی سخنرانی‌های ایشان در موضوع معاد است. در این مباحث، کیفیت سیر انسان در دنیا و عالم غرور، و نحوۀ تبدّل عالم غرور به عالم حقائق، و رسیدنِ انسان به خدا نشان داده می‌شود. محوریت این ابحاث روی «باطن‌بودنِ آخرت نسبت به دنیا» پایه‌گذاری شده است که با قلمی شیوا و سلیس پرده از حقایق ناشکفتۀ عالم آخرت و معاد برداشته و شیفتگان حریم معبود را به تدبّر در معانی این اثر ذی‌قیمت فرامی‌خواند. در جلد دهم از این مجموعه پیرامون «حقیقت اعراف»، «حقیقت بهشت» و «حقیقت جهنم در قیامت» سخن به‌میان آمده است. اهم مباحث این مجلّد: • صفات و خصوصیات نفسانیۀ «اهل أعراف» • أعراف، موقف اهل عرفان است • رجال أعراف، اهل‌بیت علیهم‌السلام هستند • بهشت و دوزخ در ملکوت زمین است • بهشت و جهنم در حال حاضر، آفریده شده‌اند • معنای صحیح «لا إکراهَ فی الدّین» • شجرۀ طوبیٰ، درخت ولایت است • بهشت، حقیقت ولایت است • بهشت لقاء و جنّت ذات • بهشت قیامت، طلوع عالَمِ نفْس است • کیفیت پیدایش دوزخ • خلقت شیطان بر اساس مصلحت است • مسألۀ «امر بین الأمرین» از اسرار علوم است • اعتماد به دنیا، آتش است • بقاءِ عذاب و تناوب آن، مربوط به معصیت‌های نفس است • حقیقت جهنم، حجاب و بُعد از رحمت خداست • ریشۀ جهنم، یأس از رحمت خداست • خلود و جاودانگی در بهشت و جهنم • پاسخ به اشکالات وارده بر خلود
معاد شناسی ج10
85معرفت نمود، و به حقیقت بهشت و دوزخ پى برد. حضرت مى‌خواهد این را برساند كه همان طور كه روز و شب، دو أمر عارض بر روى زمین هستند و با یكدیگر بهیچوجه جمع نمى‌شوند، چون شب آید جهان را تاریكى فرا میگیرد و نقطه اى از نور نیست، و چون روز آید روشنائى عالم را فرا میگیرد و شب را پس میزند و دیگر شبى نیست؛ همینطور بهشت و جهنّم دو امر عارضى بر روى آسمان و زمین هستند. بهشت باطن و ملكوت است، و در عالم قرب است؛ و دوزخ در عالم ظاهر و ملك است، و در عالم بُعد است، و این دو أبداً با یكدیگر تزاحم و تصادمى ندارند. موطن بهشت، عالم معنى و حقیقت است، و عالم علم و عرفان و رفع حجاب و كشف مجهولات است؛ و موطن دوزخ عالم باطل و مجاز است، و عالم جهل و نابینائى و حجاب و تراكم مجهولات است؛ و اینها با هم نمى‌توانند اجتماع كنند.
بهشت و دوزخ با هم تزاحمى ندارند، و اجتماعى هم ندارند
علم چون بیاید جهل را كنار میزند، و حقّ چون درآید باطل را مى‌زداید، و حجاب چون پس رود غطاء و پرده را از چهره محبوب برمیدارد. بهشت چون بیاید جهنّم را كنار میزند، روز چون بیاید شب را از بین مى‌برد. پس هم بهشت در آسمانها و زمین است و عرضش و وسعتش به اندازه آنهاست، و هم جهنّم؛ لیكن در آن وقتى كه بهشت است، و در آن مرتبه اى كه بهشت است، و در آن رتبه از قرب و ملكوتى كه بهشت هست، جهنّم نیست.
جهنّم در وقت دیگر، و در مرتبه دیگر، و در رتبه بُعد ملكوتى