امام شناسی ج1

آن علوم به وهمیات و تشکیکات و عاداتِ باطله، و سُنَن ضالّه، و اعتقادات فاسده خواهد بود؛

 و این نهر اختصاص به افرادی دارد که در راه خدا به مقام قلب رسیده، و از علوم حقه الهیه بدون دخالت تغییر نفس بهره‌مند شده‌اند.

نهرهای شیر

 دوّم نهرهائیست از شیر که طعم آن تغییر نکرده است، و این نهرها ظهور و بروز علومی است که برای مبتدئین در سیر راه خدا مفید بوده است؛ چون شیر غذای کودک است، و علومی که متعلّق به افعال و اخلاق باشد، مانند علوم شرایع و حکمت عملیه، چون عنوان مقدمیت برای عمل و تزکیه نفس دارند، لذا ظهور آن که این نهرهاست اختصاص به‌ضعفائی دارد که مستعدّ سیر در منازل نفس را داشته، و به سبب پرهیز از معاصی و رذائل اخلاق قابلیت وصول به مقام قلب را دارند، ولی هنوز به آن‌مقام نرسیده‌اند، و به‌واسطه فراگرفتن مقدّمات از علم شرایع و اخلاق و عمل نمودن بآن در صدد تقویت بنیه روحی برآمده‌اند.

 و عدم تغییر طعم این نهرهای شیر، اشاره به‌عدم آلودگی این علوم به نیات فاسده و اهواء و بِدَع باطله و اعمال و تعصّبات جاهلی است که آن علوم را از فضیلت و خاصیّت خود ساقط و آنها را تبدیل بسمّ مُهلِک می‌نماید.

نهرهای شراب

 سوّم نهرهائی‌است از خمر که برای خورندگانش لذّت فراوان دارد؛ خمر در دنیا گرچه مادّه ای‌است خبیث، و بدبو، و بدطعم، که عقل را تخدیر نموده، و از حسّ و ادراک ساقط نموده، و انسان را در ردیف بهائم سقوط می‌دهد؛ لکن خمر آخرت، جذبات الهیه است، که در اثر تجلیات صفات و اسماء در قلب پیدا می‌شود، و چنان عقل را مبهوت و حیران می‌سازد، که با وجود مشاهده آن اسماء کلیه و صفات الهیه غیر محدوده، عقل دوراندیش و محافظه کار و مصلحت اندیش را ساقط نموده، و به‌کلی مراتب هستی را فراموش می‌نماید، و چون در او این خاصیت موجود است، تعبیر به خمر شده است.

 ولی این خمر انسان را از مرتبه عقل به بالاتر که مرتبه شهود و قلب است رهبری می‌کند.

 بنابراین «انهار من خمر»، ظهور اصناف و انواع محبّت صفات و ذات خداست که برای شاربین که کاملین و بالغین به‌درجه شهود هستند، و استعداد مشاهده حسن