کتاب نفیس «مبانی تشیع» متن پیادهشدۀ هشت سخنرانی از حضرت علامه آیتاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه پیرامون موضوعات اصیل اعتقادی همچون «توحید و ولایت»، «جبر و اختیار»، «خیر و شرّ»، «فقر و عبودیّت»، «واسطۀ فیض» و «عدالت صحابه» میباشد، که با بیانی شیوا به تبیین مبانی اصیل تشیّع، بر اساس آموزههای توحیدی و عرفانیِ پرداخته و برای اهل معرفت و سالکان طریق حق جهت وصول به حقیقت، راهگشا و راهنماست. اهم مطالب مندرج در این اثر: • تصحیح دید انسان، باعث خیر محض دیدن همه چیز • پیداش عنوان «بدی» و «شرّ» نسبی و در مقام مقایسه • معنای عبارت «لا تکرارَ فی التجلّی» • علت اینکه انبیاء و اولیاء خود را در پایینترین درجات میبینند • تحلیلی لطیف از مجبور یا مختار بودن انسان • عدم تنافی خواست خدا با اختیار و ارادۀ انسان • نسبت عمل انسان و مکافات عمل در دیدگاه اهل توحید • منطق جبر، راهی برای فرار از پذیرش مسئولیّت اعمال خویش • رفع شبهه از تندخو بودن حضرت یونس علیهالسلام • اختلاف درجات انبیاء در قرآنکریم • عدم دلالت بروزات خارجی اولیاء بر افضلیّت ایشان • نقدی بر وهابیت و نسبت شرک به تشیع • ولایت عبارتاست از توحید عملی • مکتب ولایت، مکتب تربیت • حقیقت فقر و عبودیت انسان • تنها راه نجات انسان اعتراف به الوهیت پروردگار و بیچارگی خود • فقر محض بودن پیغمبر در مقابل پروردگار • غلطبودن بیتفاوتی در مقابل حق و احتیاطکاری بیجا • اهلبیت علیهمالسلام راه اتصال بشریّت به پروردگار • نقد و بررسی قول اهلسنّت در عدالت مطلق صحابه
مبانی تشیّع
20عامْ جمیع عوالم وجود را منحصر در اراده و مشیّت پروردگار نموده، بهاندازۀ سرسوزنی از تَشَؤُّن وجودی برای ماسویٰ قائل نمیباشد؛ و این نکته در تمامی آثار و ادعیۀ بهجای مانده از حضرات معصومین علیهم السّلام بهوضوح آشکار و هویدا است.
آیات شریفۀ: ﴿إِنَّكَ لَا تَهۡدِي مَنۡ أَحۡبَبۡتَ وَلَٰكِنَّ ٱللَهَ يَهۡدِي مَن يَشَآءُ﴾،1 و یا آیۀ: ﴿وَلَا تَقُولَنَّ لِشَاْيۡءٍ إِنِّي فَاعِلٞ ذَٰلِكَ غَدًا * إِلَّآ أَن يَشَآءَ ٱللَهُ﴾،2 و یا آیات تهدیدآمیز غریب: ﴿وَلَوۡ تَقَوَّلَ عَلَيۡنَا بَعۡضَ ٱلۡأَقَاوِيلِ * لَأَخَذۡنَا مِنۡهُ بِٱلۡيَمِينِ * ثُمَّ لَقَطَعۡنَا مِنۡهُ ٱلۡوَتِينَ * ...﴾،3 همگی دلالت بر این نکتۀ اساسی در عالم تکوین و تشریع را دارند.
در اینجاست که امتیاز بین مکاتب توحید و عرفان راستین، با سایر مذاهب و مکاتب مادّی و صوری ـ گرچه بهظاهر شرعی و با صبغۀ الهی ـ نمودار میگردد. و تفاوت منظر و دیدگاه اهل معرفت که صددرصد منطبق با مدرسه و مکتب اهلبیت عصمت سلام الله علیهم میباشد، با سایر مذاهب روشن و آشکار میشود.
مرحوم علاّمه طهرانی میفرمودند:
محوریّت در مکتب اسلام براساس توحید است، یعنی پایه و اساس اعتقادات و احکام تکلیفی همه بر این اساس بنا شده است؛ و یک فقیه واقعی و عالم راستین در مکتب امام صادق علیه السّلام بهخوبی میتواند رمز و راز
- سوره قصص (٢٨) آیه ٥٦. نور ملکوت قرآن، ج ٤، ص ٣١٣:
«تو قدرت نداری کسی را که دلت بخواهد هدایت کنی؛ ولیکن خداوند است که هدایت میکند کسی را که بخواهد. و او داناتر است به راهیافتگان.» - سوره کهف (١٨) آیه ٢٣ و٢٤. ترجمه:
«البتّه چون بخواهی کاری را انجام دهی، هیچگاه نگو: من فردا آن را انجام میدهم * مگر آنکه [بگویی:] اگر خدا بخواهد و اراده کند!» (محقّق) - سوره حاقه (٦٩) آیات ٤٤ ـ ٤٧. امام شناسی، ج ٧، ص ٤٨:
«و اگر این پیغمبر از نزد خود مطالبی ساخته و به ما نسبت دهد، و به ما ببندد * ما با دست قدرت خود او را درخواهیم گرفت * پس از آن، رگ حیاتی و رگ قلب او را میبُریم... .»
- سوره قصص (٢٨) آیه ٥٦. نور ملکوت قرآن، ج ٤، ص ٣١٣:

