امام شناسی ج4

اتفاق كرده‌اند كه این آیه در مدینه نازل شده است.

مقصود از عالم به كتاب أمیرالمؤمنین علیه السّلام است‌

 احتمال ششم آن است كه مراد به كتاب قرآن مجید باشد و مراد از عالم به كتاب عالم به قرآن مجید، و این قول اصمّ است‌¹ و معنی چنین می‌شود كه كسی كه تحمّل معانی این قرآن را كرده و به علم او اختصاص یافته، او گواه است بر آنكه قرآن از ناحیه خداست و من رسول خدا هستم. و در این صورت آخر سوره ناظر به اوّل سوره كه می‌فرماید: ﴿تِلْكَ آياتُ الْكِتابِ وَ الَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ الْحَقُ﴾‌ شده، و نیز آیه وسط سوره را كه می‌فرماید: ﴿أَ فَمَنْ يَعْلَمُ أَنَّما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ الْحَقُّ كَمَنْ هُوَ أَعْمى‌﴾ تاكید می‌كند. و این گواهی عالم به قرآن مجید نسبت به مشركین در حقیقت تأییدی است از جانب خدا برای حقانیّت كتاب و رسالت رسول خدا در مقابل مشركین كه دو مرتبه تكرار نمودند: لو لا انزل علیه آیة من ربه «چرا معجزه خارق عادت از خدایش بر او نازل نمی‌شود»، و در اینجا گفتند: لست مرسلاً «اصلا تو فرستاده خدا نیستی».

 در اینجا جواب همه آنها گفته شده كه خدای من در این قرآن معجز، رسالت مرا گواهی داده، و عالم به قرآن كه معجز است او نیز شهادت بر رسالت من داده است. و این بهترین شاهدی است بر آنكه این آیه در مكّه نازل شده است، و تأیید و تأكید می‌كند مضمون روایات بسیاری را كه از طریق شیعه و سنّی وارد شده و تصریح می‌كند كه مراد از عالم به كتاب حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب است، و بعد از آن حضرت، ائمه اهل بیت علیهم السّلام.

 از طریقه عامّه ثعلبی با اسناد خود از محمّد بن حنفیّه‌²، و ابو نعیم اصفهانی با اسناد خود از محمّد بن حنفیّه‌³ و از طریق خاصّه، صفّار در «بصائر الدرجات» با اسناد خود از ابو حمزه ثمالی‌⁴ از حضرت باقر علیه السّلام و نیز صفّار با اسناد خود از فضیل بن یسار از حضرت باقر علیه‌السلام‌⁵ و نیز عیّاشی در تفسیر خود از فضیل بن یسار