امام شناسی ج4
جلد چهارم از مجموعۀ «امام شناسی» از آثار نفیسِ علامه آیة‌الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس الله سرّه بوده که پیرامون «وراثت در ولایت» و «فضایل امیرالمؤمنین علیه‌السلام» در قالب بحثهای تفسیری و فقه الحدیث، و ابحاث فلسفی، عرفانی، تاریخی و اجتماعی به رشتۀ تحریر درآمده و به ساحت علم و معرفت تقدیم شده است. مهم‌ترین مباحث مندرج در این مجلّد: • امام وارث جنبه‌های روحی و علمیِ پیامبران، و وارث همۀ علوم قرآن است • امیرالمؤمنین وارث جمیع کمالاتِ پیامبر اکرم به جز نبوّت می‌باشد • امیرالمؤمنین وجود باقیۀ رسول خدا است • ابتلائات و امتحانات عجیب امیرالمؤمنین علیه‌السلام • نقش امام تنها حفظ نظام اجتماع نیست، بلکه حفظ ربط تکوینی بین خدا و خلق است • هیچ‌گاه زمین از حجّت خدا خالی نیست • مقصود از «عالم به کتاب» در آیۀ قرآن، امیرالمؤمنین علیه‌السلام است • مراد از «هادی» در آیۀ «لکلِ قومٍ هادٍ» امیرالمؤمنین علیه‌السلام است
امام شناسی ج4
65نیكوكاران نزدیك است. و سپس رسول خدا علیّ بن أبی‌طالب را در بغل گرفته و در آغوش مهر خود كشیدند و وصیّت به ادای دیون خود نمودند و به برآوردن وعده‌های خود و برگرداندن امانت‌ها به دست صاحبانش. سپس از مكّه خارج شدند».
و از مجموع مطالب گفته شده ما سه قسمت تحلیل و تجزیه شد: اوّل عظمت و سعه علم نفسانی رسول خدا به كتاب مجید قرآن كریم. دوّم عظمت و سعه روحی راجع به كتاب تكوین و بروز معجزات و تصرّف در امور و موادّ كاینات. و سوّم عظمت ابتلائات و امتحانات.
و معلوم شد كه رسول خدا در هر سه مرحله از تمام انبیاء و مرسلین قوی‌تر و شدیدتر و عظیم‌تر بوده‌اند، و همین عظمت در سه مرحله به أمیرالمؤمنین علیه السّلام ارث رسیده است، و لذا آن حضرت از همه پیغمبران و اوصیای آنها عالم‌تر به كتاب تشریع و كتاب تكوین، و در ذات خدا قوی‌تر و رسیده‌تر و فانی‌تر و به بقاء حقّ عظیم‌تر و وسیع‌تر بوده‌اند. اینجاست كه شارح معتزلی ابن ابی الحدید پرده برداشته و اعتراف به افضلیّت آن حضرت از جمیع ملائكه مقرّبین و انبیاء مرسلین می‌كند:
قَدْ قُلْتُ لِلْبَرْقِ الَّذی شَقَّ الدُّجی *** فَكَأنَّ زَنجِيّاً هُناكَ يُجْدَعُ1 يَا بَرقُ إن جِئتَ الغَریَّ فَقُلْ لَهُ *** ا تُراكَ تَعْلَمُ مَنْ بِأرضِكَ مُودَعُ فِيكَ ابنُ عِمرانَ الْكَلِيمُ وَ بَعْدَهُ *** عيسَی يُقَفِّيهِ وَ أحْمَدُ يَتْبَعُ بَلْ فِيكَ جِبريلُ وَ ميكالُ *** واسْرافيلُ وَ المَلُا المُقَدَّسُ أجْمَعُ بَلْ فِيكَ نُورُ اللَهِ جَلَّ جَلالُهُ *** لِذَوِی الْبَصائِرِ يَسْتَشِفُّ وَ يَلْمَعُ فِيكَ الإمامُ المُرْتَضَی فِيكَ الوَصِی *** المُجْتَبَی فِيكَ الْبَطْينُ الانزَعُ2 - در اینجا شب تاریك را به غلام زنگی تشبیه كرده است؛ و برقی كه شب را می‌شكافد گوئی بینی غلام زنگی بریده شده است.
- ضمن قصیده عینیّه از قصائد هفتگانه ابن ابی الحدید كه به «علویّات سبع» معروف است و در ضمن «معلقات سبع» طبع شده است و كتاب صفحه ندارد لیكن تقریباً در اوّل ربع آخر كتاب است. و ملّای رومی چه خوش سروده است:
هم آدم و هم شیث و هم ایّوب و هم ادریس||هم یوسف و هم یونس و هم هود علی بود
هم موسی و هم عیسی و هم خضر و هم الیاس *** هم صالح پیغمبر و داود علی بود
آن كاشف قرآن كه خدا در همه قرآن *** كردش صفت عصمت و بستود علی بود