مطلع انوار ج3
احوالات و آثار بزرگان و عرفاء باللَه
جلد سوم از موسوعۀ گرانسنگ «مطلع انوار» اثر حضرت علامه آیة‌الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس سرّه، قسمت دوم از موضوعِ «احوالات و آثار بزرگان و عرفاء بالله» می‌باشد که برای استفادۀ هر چه بیشترِ جامعۀ علم و معرفت از احوالات و حکایات بزرگانِ اهل معرفت، به رشتۀ تحریر درآمده است. • اهم مباحث این مجلّد، شاملِ مختصری از ترجمه و تذکرۀ برخی دیگر از اولیای الهی و بزرگانِ علم و معرفت همچون آیت الله ملاحسینقی همدانی و آیت الله سید احمد کربلائی و دیگر عرفا ـ قدّس الله اسرارهم ـ بوده، و همچنین شاملِ شرح احوالِ برخی بزرگان و شخصیتهای تأثیر گذار در جامعه و تاریخ، همچون سید جمال الدین اسد آبادی و احمد شاه قاجار و غیره می‌باشد. اهم مباحث این جلد: ترجمه و تذکرۀ عدّه‌ای از بزرگان و علماء و برخی از شخصیّت‌های تأثیرگذار در جامعه و زمان خود.
مطلع انوار ج3
210وفاتش ٤٢٢ است و غدیریّۀ او این است:
سبحانَ من لیس فی السَّماءِ و لا *** فی الأرض نِدٌّ لـه و أشباهُ أحاطَ بالعالَمَین مُقتَدِراً *** أشهد أن لا إله إلاّهُ1 و خاتمُ المرسلینَ سیِّدُنا *** أحمدُ ربُّ السَّماءِ سَمّاهُ أشرَقَتِ الأرضُ یوم بِعثَتِهِ *** و حَصحَصَ الحقُّ من مُحَیَّاهُ إختارَ یومَ الغدیر حیدرةً *** أخاً لـه فی الوَرَی و آخاهُ و باهَلَ المشرِکیـنَ فیه و فی *** زوجته یقتفیهما ابْناهُ هم خمسةٌ یُرحَم الأنامُ بِهم *** و یُستَجابُ الدُّعا و یُرجاهُ أبوالعلآء مُعَرِّی
در الغدیر، جلد ٤، صفحه ٣٠٢ و صفحه ٣٠٣، از ترجمۀ احوال ابوالعلاء معرّی فی الجمله بحث شده است، و اشعاری از او را که در آن اشاره به قضیّۀ غدیر شده است بیان می‌کند؛ و آن اشعار این است:
أ دُنیایَ اذْهَبی و سِوای اُمِّی *** فقد ألْمَمتُ لیتَکِ لَم تَلُمِّی و کان الدَّهرُ ظرفاً لا لحَمدٍ *** تُؤهِّلُه العقولُ و لا لِذَمِّ و أحسب سانح الأزمیم نادی *** ببین الحیِّ فی صحراء2 ذِمِّ إذا بکرٌ جنی فتوقَ عمراً *** فإنَّ کلیهما لأبٍ و اُمِّ و خَفْ حیوانَ هذی الأرضِ و احذرْ *** مجئ الطَّعن مِن رَوْقٍ و جُمِّ3 و فی کلِّ الطِّباع طباعُ نَکْزٍ *** و لیس جَمیعُهُنّ ذواتُ سُمِّ - ـ در نسخۀ الغدیر «إلاّ هو» موجود است. (محقّق)
- ـ إزمیم: لیلة من لیالی المحاق، و الهلال إذا دقَّ فی آخر الشهور و استقوس. ذَمّ: الهلاک.
- ـ الرَّوق: القرن من کل ذی قرن. جُمّ: جمع الأجم، الکبش لا قرن له.