مطلع انوار ج5
فلسفه و عرفان، هیئت و نجوم، ادبیات
جلد پنجم از موسوعۀ گرانسنگ «مطلع انوار» اثر حضرت علامه آیة‌الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس سرّه، یادداشتها و مقالات مؤلّف در موضوعِ «فلسفه و عرفان»، «هیئت و نجوم» و «ادبیات» می‌باشد که با بیان برخی حقایق بدیع و کشفِ مباحث دقیق خصوصاً مباحث فلسفی و عرفانی، چراغی راهگشا برای اهل علم و فضل، و متخصصینِ علوم نامبرده خواهد بود. اهم مباحث این مجلّد: • مباحث فلسفی و عرفانی شاملِ:«رساله حکماء اسلام»؛ تحقیقی مختصر در دفاع از حکمت و فلسفه و ذکر علماء و فقهایِ مایل به فلسفه؛ همچنین «رساله‌ای در حقیقت فناء فی الله» که مزیّن به تعلیقات نفیسِ مرحوم معلّق بوده و از شاهکارهای مباحث فلسفی این دو بزرگوار است؛ و دیگر مباحث متنوعِ فلسفی و عرفانی. • مباحث هئیت و نجوم و علوم غریبه؛ مشتمل بر یادداشتهایی در تاریخ علمِ هئیت و نجوم و برخی جزئیات آن. • مباحث ادبیات عرب؛ مشتمل بر نکاتی در امور ادبی؛ صرف، نحو، لغت و بلاغت، و ذکر برخی ضرب‌المثل‌ها و اغلاط مشهوره.
مطلع انوار ج5
156راجع به بکار بستن عقل و لزوم درایت
در جلد اوّل الغدیر، در پاورقی صفحه ٤، گوید:
« فی کتاب زید الزّراد عن أبی‌عبدالله الصّادق علیه السّلام، قال: قال أبو‌جعفر علیه السّلام:
”یا بُنیَّ اعرِفْ منازلَ شیعةِ عَلِیٍّ عَلیٰ قدرِ روایتهم و معرفتِهم؛ فإِنَّ المعرفةَ هی الدِّرایةُ للرِّوایةِ، و بالدِّرایات للرِّوایات یَعْلُو المُؤمنُ إِلی أقصی دَرَجَةِ الإِیمان.
إِنّی نظرتُ فی کتاب علیٍّ [لعلیّ] علیه السّلام، فوجدتُ فیه: إِنَّ زِنَةَ کلِّ امْرئٍ وَ قَدْرَه، معرفتُه؛ إِنَّ اللهَ یُحاسبُ العبادَ علی قدرِ ما آتاهم مِن العقول.1“
و فی غیبة النّعمانی، صفحة ٧٠، فی حدیثٍ عن الإمام الصّادق علیه السّلام:
”خَبَرٌ تَدْریهِ خَیْرٌ مِنْ عَشَرٍ تَرْوِیهِ؛ إِنَّ لِکُلِّ حَقٍّ حَقیقَةً و لکلِّ صوابٍ نورًا.2“
و فی کشف الغمَّة للشَّعرانی، مجلّد ١، صفحة ٤٠:
- ـ [ترجمه روایت فوق در امام شناسی، ج ٥، ص ١٨٦ چنین آمده است:
«ای نور دیده من! مقدار مراتب و درجات شیعیان علیّ را بر اساس مقدار روایت آنها و مقدار درایت و فهم آنها بشناس! چون معرفت، مجرّد روایت خواندن نیست؛ بلکه معرفت، فهمیدن و ادراک کردنِ روایت است. و به واسطه فهمیدن و پی به معانی واقعی روایات بردن، مؤمن به بلندترین قُلّه از درجات ایمان صعود می‌کند.
من در کتاب أمیرالمؤمنین علیّ بن أبی‌طالب نظر کردم، و در آن چنین یافتم که: میزان و اندازه هر مردی به اندازه معرفت اوست؛ خداوند، بندگان خود را بر میزان همان مقدار از عقل‌هائی که به آنان داده است محاسبه می‌نماید.» (محقّق)] - ـ [ترجمه روایت فوق در امام شناسی، ج ٥، ص ١٨٦ چنین آمده است:
«یک چیزی را که تو بفهمی و به معنای حقیقی آن برسی و درایت کنی، بهتر است از ده چیزی که روایت کنی! به درستی که از برای هر مطلب حقّی، حقیقت و واقعیّتی است؛ و از برای هر چیز راست و استواری نوری است.» (محقّق)]
- ـ [ترجمه روایت فوق در امام شناسی، ج ٥، ص ١٨٦ چنین آمده است: