مطلع انوار ج5

 فرمول‌های ریاضی فقط از جنبۀ فلسفی آن در اینجا می‌‌آوریم؛ و فرمول‌های ریاضی که حذف شد دربارۀ: کسب سرعت، ثبات سرعت نور، کوتاه شدن اجسام در جهت حرکت، جاذبیّت و فضا، زمان و تواقت، و غیرها بود.

 علّت نوشتن کتاب، موضوع نسبیّت بود ـ که با طرز تفکّر مؤلّف سازگار بود ـ و نزدیک بودن نظریّۀ نسبیّت بر عمومیّت حرکت و پیدایش جمیع موجودات از حرکاتی که در جهان پدید می‌‌آید، با نظریّۀ صدرالمتألّهین که گفته است جوهر اصلی عالم همیشه در حرکت است.

 اگرچه این دو سخن به هم ربطی ندارد؛ گفتۀ صدرالمتألّهین مربوط به جوهر جسم طبیعی و مقولاتی است که در آنها حرکت واقع می‌‌شود، و سخن علماء طبیعی جدید مربوط به خواصّ فیزیکی و نسبت‌های ریاضی اجسام است. و چنانکه سابقاً گفتیم فلاسفه قدیم با فلاسفه جدید از دو نظر به عالم نگاه می‌‌کنند و هر کدام طوری موجودات را تقسیم و نامگذاری می‌‌نمایند.

 بهترین شارح نظریّۀ اینشتین کتابی است انگلیسی به نام: طبیعت عالم مادّی (ذی نیچر آف ذی فیزیکال ورلد)¹ تألیف ادینگتن.»

بحثی پیرامون نظریّه نسبیّت اینشتین

 در فصل ١٣ و در صفحه ٨١ به بعد که در موضوع نسبیّت است گوید:

 «کلّیّه احکام و قضاوت‌هائی که ما می‌‌نمائیم ـ خواه با حسّ ادراک کنیم و خواه قضایائی که با استدلال علمی و برهان ریاضی به اثبات رسانیم ـ همه نسبی است؛ یعنی نسبت به ما و نسبت به حسّ و عقلی که داریم و نسبت به محیطی که در آن هستیم و نسبت به حال حرکتی که دارا هستیم، می‌‌باشد.