
مطلع انوار ج5
فلسفه و عرفان، هیئت و نجوم، ادبیات
جلد پنجم از موسوعۀ گرانسنگ «مطلع انوار» اثر حضرت علامه آیةالله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس سرّه، یادداشتها و مقالات مؤلّف در موضوعِ «فلسفه و عرفان»، «هیئت و نجوم» و «ادبیات» میباشد که با بیان برخی حقایق بدیع و کشفِ مباحث دقیق خصوصاً مباحث فلسفی و عرفانی، چراغی راهگشا برای اهل علم و فضل، و متخصصینِ علوم نامبرده خواهد بود. اهم مباحث این مجلّد: • مباحث فلسفی و عرفانی شاملِ:«رساله حکماء اسلام»؛ تحقیقی مختصر در دفاع از حکمت و فلسفه و ذکر علماء و فقهایِ مایل به فلسفه؛ همچنین «رسالهای در حقیقت فناء فی الله» که مزیّن به تعلیقات نفیسِ مرحوم معلّق بوده و از شاهکارهای مباحث فلسفی این دو بزرگوار است؛ و دیگر مباحث متنوعِ فلسفی و عرفانی. • مباحث هئیت و نجوم و علوم غریبه؛ مشتمل بر یادداشتهایی در تاریخ علمِ هئیت و نجوم و برخی جزئیات آن. • مباحث ادبیات عرب؛ مشتمل بر نکاتی در امور ادبی؛ صرف، نحو، لغت و بلاغت، و ذکر برخی ضربالمثلها و اغلاط مشهوره.
مطلع انوار ج5
186باید مسافت و زمان هر دو را به حساب آورد.
موضع هر چیز را که بخواهیم رصد کنیم و به دست آوریم، البتّه به واسطۀ نور است که در هر ثانیه سیصد هزار کیلومتر مسافت را میپیماید. و امواج نور و رادیو در یک ثانیه هفت مرتبه و کسری دور زمین را طی میکند.
[مثال زیبای مرحوم علاّمه طهرانی (ره) در اعجاب از کهکشان (ت)]
و البتّه در فاصلههای کوتاه محاسبۀ آن ارزشی ندارد، ولی در تعیین اجرام سماوی (که دو ـ سه سال نوری طول میکشد تا نور از نزدیکترین آنها به ما برسد، و یکصد و هشتاد و چهار هزار سال نوری طول میکشد تا نور از یک طرف کهکشان به طرف دیگر برسد) بدیهی است که محاسبۀ مدّت رسیدن نور چه تفاوت عملی در تعیین موضع و شناختن ابعاد آنها ایجاد میکند.1
- ـ اقول: و بنابراین چون هشت دقیقه و سیزده ثانیه ("١٣و´٨) طول میکشد تا نور خورشید به زمین برسد، پس ما منظرۀ طلوع آن را پس از این مدّت که طلوع کرده و به این مقدار زمان از افق بالا آمده است میبینیم، و منظرۀ غروب آن را نیز پس از این مدت که غروب کرده و در زیر افق پنهان شده است میبینیم. و چون نور ماه یک ثانیه و یکپنجم ثانیه "١ طول میکشد تا به زمین برسد، طلوع آن را این مقدار پس از طلوع، و غروب آن را نیز به این مقدار بعد از غروب آن مشاهده مینمائیم.
و بنابراین نور ستارگان دیگری که بعض آنها ٢٤ ساعت نوری طول میکشد تا به زمین برسد، بعد از یک دور گردش زمین میبینیم، و بعض آنها که یک سال نوری طول میکشد، بعد از ٣٦٥ دور گردش زمین به دور خود مشاهده میکنیم.
چه بسیار از ستارگانی که مبدأ طلوعشان روز بوده و چون نور آنها به زمین برسد شب است، و چه بسیار از ستارگانی که مبدأ طلوعشان شب بوده و چون نورشان به زمین میرسد روز است.
و قس عمّا مثّلنا و بیّنّا امثالًا تعرف عجبًا فی نظام العالم، و لن تخرج من عجبک إلی یوم القیامة؛ فسبحان الله ما انشأها ونوّرها ﴿فَٱرۡجِعِ ٱلۡبَصَرَ هَلۡ تَرَىٰ مِن فُطُورٖ * ثُمَّ ٱرۡجِعِ ٱلۡبَصَرَ كَرَّتَيۡنِ يَنقَلِبۡ إِلَيۡكَ ٱلۡبَصَرُ خَاسِئٗا وَهُوَ حَسِيرٞ﴾.*
سیّد محمّد حسین الحسینی الطهرانی
*ـ سوره الملک (٦٧) ذیل آیه ٣ و آیه ٤.
- ـ اقول: و بنابراین چون هشت دقیقه و سیزده ثانیه ("١٣و´٨) طول میکشد تا نور خورشید به زمین برسد، پس ما منظرۀ طلوع آن را پس از این مدّت که طلوع کرده و به این مقدار زمان از افق بالا آمده است میبینیم، و منظرۀ غروب آن را نیز پس از این مدت که غروب کرده و در زیر افق پنهان شده است میبینیم. و چون نور ماه یک ثانیه و یکپنجم ثانیه "١ طول میکشد تا به زمین برسد، طلوع آن را این مقدار پس از طلوع، و غروب آن را نیز به این مقدار بعد از غروب آن مشاهده مینمائیم.
