مطلع انوار ج5

 حکم به تواقت طلوع آن با ٢١ فوریه ١٨٧١ نسبی است؛ یعنی نسبت به اهالی زمین است و مطلقاً ثابت نیست.

 از اینجا بدست می‌‌آید که هر جسمی و هر شخصی که حادثی نسبت به آن سنجیده می‌‌شود، دارای زمانی است مختصّ به خود و مخالف با زمان جسم دیگر و شخص دیگر.

 و هرگاه جسمی و یا شخصی که حادث را نسبت به او می‌‌دهیم نباشد، گفتن اینکه فلان حادث در فلان زمان واقع شد غلط است؛ باید بگوئیم: نسبت به که و کجا؟ و اگر جسمی و شخصی نباشد اصلاً زمانی وجود ندارد؛ پس تمام احکام نسبت به تعیین مکان و یا زمان کائنات نسبی است.»

[مبادی نظریّه نسبیّت اینشتین]

 در فصل ١٧ [گوید]:

 «در مبادی نسبیّت، قبل از اینشتین، منکوسکی و لورنتز و پوانکاره و غیره عقیدۀ نسبیّت را ابراز داشته‌اند؛ ولی اوّلین کسی که بر اساس قواعد ریاضی آن را به اثبات رسانید اینشتین بود. او نخست نسبیّت را در حرکت‌های مستقیم ثابت کرد (نسبیّت خاصّ) و سپس در کلّیّۀ فضا، چه حرکت‌های مستقیم و چه حرکت‌های دوری (نسبیّت عامّ).

 نظریّۀ اینشتین¹ بر چند مبادی قرار گرفته است:

 ١ـ عمومیّت حرکت؛