مطلع انوار ج5

 حقّاً مطالب پخته و حساب شده‌ای را آورده است.

 و بر اساس بحث ایشان، مخالفان فلسفه منحصر می‌‌شوند بر أخباریّین که بحث از ادلّۀ عقلیّه را انکار می‌کنند، نه اصولیّون که قوام بحثشان بر عقل است. معروف است که چون از شیخ مرتضی انصاری دربارۀ مسأله‌ای از مسائل توحید سؤال شد، در پاسخ گفت: «من مرد این میدان نیستم، بروید سبزوار و از حکیم ملاّ هادی بپرسید!»¹

[مخالفت اشاعره با فلسفه و فروماندگی آنان در ابحاث عقلیّه]

 از مفسّرین و محدّ‌ثین اهل تسنّن، آنها که اشعری مذهب‌اند با فلسفه مخالفند، و معتزله موافق؛ و این به علّت آن است که: اشاعره در ابحاث عقلیّه فرو می‌مانند، و امّا معتزله و شیعه باکی از ابحاث عقلیّه ندارند.

 سیّد محمود آلوسی چون سنّی اشعری مذهب است و صریحاً در عبارات خود به شیخ ابوالحسن اشعری استناد می‌جوید و جدّ مادری وی شیخ عبدالقادر گیلانی است و به او نیز تمسّک دارد، در تفسیر روح المعانی (جلد اوّل از طبع بولاق، صفحه ٤٩١، در ضمن تفسیر آیۀ: ﴿يُؤۡتِي ٱلۡحِكۡمَةَ مَن يَشَآءُ وَمَن يُؤۡتَ ٱلۡحِكۡمَةَ فَقَدۡ أُوتِيَ خَيۡرٗا كَثِيرٗا﴾²) با آنکه روایاتی را در فضیلت حکمت ذکر می‌کند، مع‌ذلک از حکمت و فلسفه تنقید می‌کند؛ و ما عین عبارت او را می‌‌آوریم:

أخرج الطبرانی عن أبی‌أمامة، قال: قال رسول الله صلّی الله علیه (و آله) و سلّم: ”إنَّ لُقمانَ قال لابنه: یا بُنیَّ! علیک بمجالَسة العلماء و اسمَع کلامَ الحُکماء؛ فإِنَّ اللهَ تعالی یُحیی القلبَ المیّتَ بنور الحِکمةِ کما یُحیی الأرضَ المَیتةَ بِوابِلِ المَطَر.“