مطلع انوار ج13
مواعظ رمضان المبارک 1370 هجری قمری
جلد سیزدهم از موسوعۀ گرانسنگ «مطلع انوار» اثر حضرت علامه آیة‌الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس سرّه، مشتمل بر متنِ مواعظِ مؤلّف در ماه رمضان سال 1370 ه. ق در مسجد قائم طهران می‌باشد که به اهتمام خود مؤلف به رشتۀ تحریر درآمده است. عمق مباحث مطروحه، شیوایی و روانیِ سخن برای پویندگان معرفت، جاذب و راهگشا می‌باشد. اهمّ مطالب مندرجه در این مجلّد: • مباحثی مختصر دربارۀ حقیقت دین؛ عدم تحریف قرآن، تحریف کتب مقدّس ادیان؛ عصمت انبیاء و پاسخ به شبهات. • مباحثی درباره عقل و عقلانیت؛ مباحثی درباره فضیلت علم و علماء. • مباحثی در مورد دنیا، مرگ، برزخ و قیامت، معاد‌جسمانی. • مباحثی در مورد انفاق؛ نیت و اخلاص؛ حقیقت توکل و فضیلت آن؛ امر به معروف و نهی از منکر و شرایط آن.
مطلع انوار ج13
79راجع به سوی خدا داند، زحمات زیادی لازم دارد.
آدم در مقام عبودیّت جز خدا، دیگری را عبادت نکرد، و لیکن چون خدا به او فرزند داد، توهّم نمود که ما هم در ایجاد او دخالت داریم؛ لذا در این مقام مشرک شد و این شرک ابداً به شرک اوّل ربطی ندارد.
و امّا جواب از آیۀ ﴿لِّيَغۡفِرَ لَكَ ٱللَهُ مَا تَقَدَّمَ﴾1 آنکه:
پیغمبر چون پیوسته باید دارای ترقّیات روحی و سیر درجات نفسانی باشد، در مواقع غذا خوردن و نزدیکی کردن که خواهی‌نخواهی توجه به دنیا زیاد و به خالق کم می‌شد، مقام سیر حضرت در این حالات متوقف می‌ماند؛ لذا حضرت برای جبران هر روز هفتاد مرتبه استغفار می‌کرد.2 و آیه راجع به این جهت است، و
- . سوره فتح (48) آیه 2. نور ملکوت قرآن، ج 4، ص 315:
«برای آنکه خداوند گناهان مقدّم و مؤخّرت را بیامرزد.» - . الله شناسی، ج 1، ص 221، تعلیقه:
«شرح منازل السائرین، ملاّ عبدالرّزّاق کاشانی، انتشارات بیدار، ص 105: ”و لِهَذا قال رسولُ اللهِ صَلَّی اللَهُ علیه و آلِهِ و سَلَّمَ: إنَّهُ لَیُغانُ عَلَی قَلبی؛ و إنّی لأستَغفِرُ اللَهَ فی الیومِ سَبعینَ مَرَّةً.“
و در تعلیقه آورده است: ”حسین بن سعید در کتاب زهد، باب توبه، ص 73 از حضرت امام أبوعبدالله جعفرٌ الصّادق علیه السّلام روایت کرده که فرمود: ... و کانَ رَسولُ اللَهِ صَلَّی اللَهُ علیه و آلِهِ یَتوبُ إلَی اللَهِ فی کلِّ یومٍ سَبعینَ مَرَّةً مِن غَیرِ ذَنبٍ.“
و تِرمِذی در کتاب تفسیر، باب 48، ج 5، ص 283 از رسول اکرم صلّی الله علیه و آله تخریج حدیث کرده است که فرمود: ”إنّی لأستَغفِرُ اللَهَ فی الیومِ سَبعینَ مَرَّةً.“
و ابن‌ماجَه در کتاب الأدب، باب الإستغفار، ج 2، ص 1254 تخریج حدیث نموده است که: ”إنّی لأستَغفِرُ اللَهَ و أتوبُ إلَیهِ فی الیومِ سَبعینَ مَرَّةً.“
و بخاری در کتاب الدّعوات، ج 8، ص 83، تخریج کرده است که: ”و إنّی لأستَغفِرُ اللَهَ و أتوبُ إلَیهِ ـ خ فی الیومِ أکثَرَ مِن سَبعینَ مَرَّةً.“
ایضاً أحمد در مسند، ج 2، ص 282 روایت نموده است.
و مسلم در کتاب الذّکر، باب الإستغفار، ج 4، ص 2075 تخریج کرده است که: ”إنَّه لَیُغانُ عَلَی قَلبی، و إنّی لأستَغفِرُ اللَهَ فی الیَومِ مِائَةَ مَرَّةٍ.“
و در مرصاد العباد، ص 257 گوید: ”چنان‌که خواجه علیه الصّلاة در کمال مقام محبوبی و دولتِ ﴿لِّيَغۡفِرَ لَكَ ٱللَهُ مَا تَقَدَّمَ مِن ذَنۢبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ﴾ هنوز توبه را کار می‌فرمود و می‌گفت: إنَّهُ لَیُغانُ عَلَی قَلبی، و إنّی لأستَغفِرُ اللَهَ فی کُلِّ یَومٍ سَبعینَ مَرَّةً.“
و در ص 326 گوید: ”آنچه خواجه علیه السّلام می‌فرمود: إنَّهُ لَیُغانُ عَلَی قَلبی ـ تا آخر، یعنی از اختلاط خلق و تبلیغ رسالت و اشتغال به معاملات بشری، هر نفس وجودی می‌زاید و ابر کردار در پیش آفتاب حقیقی می‌آید؛ من به استغفار، نفی آن وجود می‌کنم روزی هفتاد بار.“
و در ص 624 در تعلیقه آورده است که: ”این حدیث در کشف المحجوب هُجویری و صحیح مسلم و صحیح بخاری موجود است.“
و سمعانی در رَوح الأرواح، ص 412 با عبارت: ”و إنَّهُ لَیُغانُ عَلَی قَلبی“ ذکر نموده است و معلّق آن، نجیب مایل هروی، در ص 679 گفته است: ”حدیث نبوی است.“
ابن‌أثیر در نهایة، ج 3، ص 403 ذیل مادّۀ غین به همین حدیث استناد جسته و گفته است: ”الغین: الغیم. أراد ما یَغشاهُ مِن السّهو الّذی لا یخلو منه البشرُ؛ لأنّ قلبَه أبدًا کان مشغولًا بالله تعالی، فإنْ عَرض له وقتًا مّا عارضٌ بشریٌّ یَشغلُه، مِن أُمور الأُمّة و الملّة و مَصالِحها، عَدَّ ذلک ذنبًا و تقصیرًا فیَفزَعُ إلی الإستغفار.“
و ایضاً در مختار الصّحاح ذیل غین، و در الأصول العشرة، ص 88، و لوائح منسوب به عین القضاة، ص 126 وارد است.
و در احادیث مثنوی، تحت شماره 425، این بیت مولانا را آورده است:
همچو پیغمبر ز گفتن وز نثار ** توبه آرم روز، من هفتاد بار
و گفته است: ”ناظر است به حدیث ذیل: واللَهِ إنّی لأستَغفِرُ اللَه و أتوبُ إلَیهِ فی الیَومِ سَبعینَ مَرَّةً، که در صحیح بخاری و مسند أحمد و جامع صغیر با اندک تفاوتی موجود است.“»
- . سوره فتح (48) آیه 2. نور ملکوت قرآن، ج 4، ص 315: