عنوان بصری ج۲
جلد دوم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» می‌باشد که طی سالیانی متمادی برای رفقا و شاگردان سلوکی و پویندگان مکتبِ عرفان و توحید ایراد فرموده‌اند، که همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصه‌های این کتاب شریف بوده که در نوع خود بی‌نظیر می‌باشد. مجلد دوم از این مجموعه، در موضوع «حقیقت وِرد و ذکر» و تبیینِ «ملاک ذکر حقیقی» و «رابطه ذکر با توحید» به ساحت علم و فضیلت تقدیم می‌گردد. اهم مطالب مندرج در این مجلد: • نیازمندی روح به ذکرْ همانندِ احتیاج جسم به تغذیه • قلب مؤمن تنها جایگاه تجلیّات ذاتیّ خداوند • تأثیر ذکر در جلای قلب و قطع تعلّق از دنیا • ذکر یعنی توجّه به جنبۀ ربطی موجودات • اختراعات اخیره، برای اهل عرفان است! • افتخار مولانا و حافظ به خاکساری ائمه علیهم‌السلام • ضرورت ذکر در عین اشتغال به امور دنیوی • لزوم فراهم‌سازی شرایط کمالی انسان، در حکومت اسلام، جهت ایجاد آرامش فکری • انتساب قوای الهی به خود، بزرگترین خطر سالک • احساس بی‌نیازی معنوی، بزرگترین مرض روحی • کاریزما، بزرگترین آفت در سیر و سلوک • تأثیر بیداری بین‌الطلوعین در قوای فکری انسان • ضرورت ذکر در انکشاف حقایق توحیدی • دیدگاه توحیدی و پدرانۀ رسول‌خدا نسبت به کفّار • لزوم توجه به اسمای حُسنای الهی در هنگام ذکر • به کار‌گیری اسماء و صفات الهی در زندگی روزمره • ضرورت استمرار اذکار و تمرینِ پیاده‌سازی آن در زندگی
عنوان بصری ج۲
161کارها را زیر نظر دارد من برای چه نفرین کنم؟!1
اختلاف مراتب انسان براساس میزان تسلیم و تفویض
اگر خداوند به نفرین تکلیف کند، مطلب دیگری است؛ اما وقتی پیغمبر می‌خواهد بالاترین درجه و آخرین مرتبه را داشته باشد و می‌تواند مایه بگذارد و خدا هم انجام می‌دهد و مشکلی پیش نمی‌آید، اگر چنین نکند خودش باخته است. اینجاست که افراد برحسب نوع امتحان و برحسب توان و سعه و عکس‌العمل در برابر وقایع، اختلافِ درجه پیدا می‌کنند.
تسلیم در برابر رضا و مشیّت الهی، محور سلوک الی‌الله
بنابراین، مسئله از این قرار است که راه به‌سوی خداوند عبارت است از تسلیم در برابر رضا و مشیّت الهی برای تربیت نفس در زمینۀ حیات اجتماعی، با تمام مشکلات و جوانب آن؛ و براین‌اساس خداوند برحسب صلاح و اراده و مشیّت خود برای هرکسی جریاناتی را تقدیر می‌کند. این نکتۀ مهم، محور سلوک و حرکت انسان است؛ حال برخی می‌پسندند و برخی دیگر نمی‌پسندند.
پاسخ به اتهام «انعزال عرفاء از مسائل اجتماعی»
اینکه گفته می‌شود عرفاء خود را از مسائل اجتماعی و مصالح مسلمین جدا می‌کنند و در انزوا ذکر می‌گویند، تهمت است و چنین افرادی عارف نیستند. چه کسی گفته عارف کسی است که در کناری بنشیند و مشغول ذکر باشد و خود را از
- امام‌شناسی، ج ١٣، ص ٩٣:
«چه خوب شاعر پارسی‌زبان در وصف آن حضرت سروده است:
ای قمر‌طلعت و مکّی‌مطلع ** مدنی‌مهد و یمانی‌برقع
شقۀ برقع تو برق‌افروز ** لمعۀ نور رخت برقع‌سوز
لیلة‌القدر ز مویت تاری ** وحی منزل ز لبت گفتاری
با تو آنان که درِ جنگ زدند ** دُرّ دندان تو را سنگ زدند
گوهرین جام لبت را خَستند ** ساغر دولت خود بشکستند
دُر دندانت به خون پنهان شد ** رشتۀ لؤلؤ تو مرجان شد
گوئیا صیرفی مُلک و مَلک ** زد از آن سنگ زَرَت را به محک
لاجرم حُقّه‌ات از ضربت سنگ ** «إهدِ قَومی» به برون داد آهنگ»
- امام‌شناسی، ج ١٣، ص ٩٣: